Sarga 14

Verse 1

निशाचरेन्द्रस्यनिशम्यवाक्यंसकुम्भकर्णस्यचगर्जितानि ।विभीषणोराक्षसराजमुख्यमुवाचवाक्यंहितमर्थयुक्तम् ।।।।

निशाचरेन्द्रस्य वाक्यं निशम्य, कुम्भकर्णस्य च गर्जितानि; विभीषणो राक्षसराजमुख्यं हितम् अर्थयुक्तं वाक्यम् उवाच॥

Verse 2

न्तरभोगराशिश्चिन्ताविषस्सुस्मिततीक्ष्णदंष्ट्रः ।पञ्चाङ्गुलीपञ्चशिरोऽतिकायस्सीतामहाहिस्तवकेनराजन् ।।।।

राजन्, सीता महाहिरिव—बाह्वन्तरभोगराशिः, चिन्ताविषः, सुस्मितच्छन्नतीक्ष्णदंष्ट्रः, पञ्चाङ्गुलीपञ्चशिरोऽतिकायः—तव केन हेतुनोपनीता?

Verse 3

यावन्नलङ्कांसमभिद्रवन्तिवलीमुखाःपर्वतकूटमात्राः ।दष्ट्रायुधाश्चैवनखायुधाश्चप्रदीयतांदाशरथायमैथिली ।।।।

यावन्नलङ्कां समभिद्रवन्ति वलीमुखाः पर्वतकूटमात्राः, दष्ट्रायुधाश्चैव नखायुधाश्च; तावद् दाशरथाय मैथिली प्रदीयताम्।

Verse 4

यावन्नगृह्णन्तिशिरांसिबाणारामेरिताराक्षसपुङ्गवानाम् ।वज्रोपमावायुसमानवेगाःप्रदीयतांदाशरथायमैथिली ।।।।

यावन्न गृह्णन्ति शिरांसि बाणाः रामेरिता राक्षसपुङ्गवानाम्, वज्रोपमाः वायुसमानवेगाः; तावद् दाशरथाय मैथिली प्रदीयताम्।

Verse 5

नकुम्भकर्णेन्द्रजितौचराजंस्तथामहापार्श्वमहोदरौवा ।निकुम्भकुम्भौचतथाऽतिकायःस्थातुंनशक्तायुधिराघवस्य ।।।।

राजन्, न कुम्भकर्णेन्द्रजितौ, न च महापार्श्वमहोदरौ, न निकुम्भकुम्भौ, न चातिकायः—एते सर्वे राघवस्य युधि आयुधं प्रति स्थातुं न शक्ताः।

Verse 6

जीवंस्तुरामस्यनमोक्ष्यसेत्वंगुप्तस्सवित्राप्यथवामरुद्भि: ।नवासवस्याङ्कगतोनमृत्योर्नभोनपाताळमनुप्रविष्टः ।।।।

त्वं रामस्य जीवन् न मोक्ष्यसे; सवित्रा मरुद्भिर्वा गुप्तोऽपि न। न वासवस्याङ्कगतः, न मृत्योः; न नभः प्रविष्टो, न पातालमनुप्रविष्टोऽपि।

Verse 7

निशम्यवाक्यंतुविभीषणस्यततःप्रहस्तोवचनंबभाषे ।ननोभयंविद्मनदैवतेभ्योनदानवेभ्योऽप्यथवाकुतश्चित् ।।।।

विभीषणस्य वाक्यं निशम्य ततः प्रहस्तो वचनं बभाषे—न नो भयं विद्म न दैवतेभ्यो, न दानवेभ्योऽपि, अथवा कुतश्चित्।

Verse 8

नयक्षगन्धर्वमहोरगेभ्योभयंनसंख्येपतगोरगेभ्यः ।कथंनुरामाद्भविताभयंनोनरेन्द्रपुत्रात्समरेकदाचित् ।।।।

न यक्षगन्धर्वमहोरगेभ्यो भयं न; न संख्ये पतगोरगेभ्यः। कथं नु रामाद्भविता भयं नो नरेन्द्रपुत्रात् समरे कदाचित्?

Verse 9

प्रहस्तवाक्यंत्वहितंनिशम्यविभीषणोराजहितानुकाङ्क्षी ।ततोमहार्थंवचनंबभाषेधर्मार्थकामेषुनिविष्टबुद्धि:।। ।।

प्रहस्तवाक्यम् अहितं निशम्य विभीषणो राजहितानुकाङ्क्षी। धर्मार्थकामेषु निविष्टबुद्धिः ततो महार्थं वचनं बभाषे।

Verse 10

प्रहस्त: राजाचमहोदरश्चत्वंकुम्भकर्णश्चयथाऽर्थजातम् ।ब्रवीतरामंप्रतितन्नशक्यंयथागतिस्स्वर्गमधर्मबुद्धेः ।।।।

प्रहस्त राजन् महोदर त्वं कुम्भकर्णश्च—रामं प्रति यद् यद् अर्थजातं ब्रवीथ, तत् सर्वं न शक्यं सिद्धयितुम्; यथा अधर्मबुद्धिर्नरः स्वर्गगतिं न प्राप्नोति।

Verse 11

वधस्तुरामस्यमयात्वयाचप्रहस्तसर्वैरपिराक्षसैर्वा ।कथंभवेदर्थविशारदस्यमहार्णवंतर्तुमिवाप्लवस्य ।।।।

प्रहस्त, रामस्य वधः मया वा त्वया वा सर्वैरपि राक्षसैर्वा कथं भवेत्? स हि अर्थविशारदः; अप्लवस्य महारणवं तर्तुमिव तत् दुरतिक्रमम्।

Verse 12

धर्मप्रधानस्यमहारथस्यइक्ष्वाकुवंशप्रभवस्यराज्ञः ।पुरोस्यदेवाश्चतथाविधस्यकृत्येषुशक्तस्यभवन्तिमूढा ।।।।

इक्ष्वाकुवंशप्रभवस्य राज्ञो महारथस्य धर्मप्रधानस्य तथा विधस्य—कृत्येषु शक्तस्य—पुरो देवाश्चापि कदाचिन्मूढा बभूवुः; तं प्रति यूयं किं करिष्यथ?

Verse 13

तीक्ष्णानतायत्तवकङ्कपत्रादुरासदाराघवविप्रमुक्ताः ।भित्वाशरीरंप्रविशन्तिबाणाःप्रहस्ततेनैवविकत्थसेत्वम् ।।।।

प्रहस्त, राघवविप्रमुक्ताः तीक्ष्णाः कङ्कपत्रा दुरासदाः बाणाः शरीरं भित्वा प्रविशन्ति; तद् एव पुरतः सति त्वं किमर्थं विकत्थसे?

Verse 14

भित्त्वानतावत्प्रविशन्तिकायंप्राणान्तिकास्तेऽशनितुल्यवेगाः ।शिताश्शराराघवविप्रमुक्ताःप्रहस्ततेनैवविकत्थसेत्वम् ।।।।

प्रहस्त, राघवविप्रमुक्ताः शिताः शराः अशanitुल्यवेगाः प्राणान्तिकाः—अद्य तावत् तव कायं भित्वा न प्रविशन्ति; तेनैव त्वं विकत्थसे।

Verse 15

नरावणोनातिबलस्त्रिशीर्षोनकुम्भकर्णोऽस्यसुतोनिकुम्भः ।नचेन्द्रजिद्दाशरधिंप्रसोढुंत्वंवारणेशक्रसमंसमर्थ:।। ।।

न रावणो नातिबलस्त्रिशीर्षो न कुम्भकर्णस्य सुतो निकुम्भः । न चेन्द्रजिद् दाशरथिं रणे सोढुं शक्रसमं समर्थः; कथं पुनस्त्वम् ॥

Verse 16

देवान्तकोवापिनरान्तकोवातथातिकायोऽतिरथोमहात्मा ।आकम्पनश्चाद्रिसमानसारःस्थातुंनशक्तायुधिराघवस्य ।।।।

देवान्तको वा नरान्तको वा तथातिकायोऽतिरथो महात्मा । आकम्पनश्चाद्रिसमानसारो राघवस्य युधि स्थातुं न शक्ताः ॥

Verse 17

अयंचराजाव्यसनाभिभूतोमित्रैरमित्रप्रतिमैर्भवद्भि: ।अन्वास्यतेराक्षसनाशनार्थेतीक्ष्णःप्रकृत्याह्यसीक्षयकारी ।।।।

अयं च राजा व्यसनाभिभूतो मित्रैरमित्रप्रतिमैर्भवद्भिः । अन्वास्यते राक्षसनाशनार्थे तीक्ष्णः प्रकृत्या ह्यविचारकारी ॥

Verse 18

अनन्तभोगेनसहस्रमूर्थ्नानागेनभीमेनमहाबलेव ।बलात्परिक्षिप्तमिमंभवन्तोराजानमुत्क्षिप्यविमोचयन्तु ।।।।

अनन्तभोगेन सहस्रमूर्ध्ना नागेन भीमेन महाबलेन । बलात् परिक्षिप्तमिमं भवन्तो राजानमुत्क्षिप्य विमोचयन्तु ॥

Verse 19

यावद्धिकेशग्रहणातसुहृद्भि: समेत्यसर्वैःपरिपूर्णकामैः ।निगृह्यराजापरिरक्षितव्योभूतैर्यथाभीमबलैर्गृहीतः ।।।।

यावद्धि केशग्रहणात् सुहृद्भिः समेत्य सर्वैः परिपूर्णकामैः । निगृह्य राजा परिरक्षितव्यो भूतैर्यथा भीमबलैर्गृहीतः ॥

Verse 20

सुवारिणाराघवसागरेणप्रच्छाद्यमानस्तरसाभवद्भि: ।युक्तस्त्वयंतारयितुंसमेत्यकाकुत्स्थपातालमुखेपतन्सः ।।।।

भवद्भिः तरसा सुवारिणा राघवसागरेण प्रच्छाद्यमानः सः, काकुत्स्थपातालमुखे पतन्निव; तस्मात् समेत्य युक्तोऽयं तारयितुं, तं तस्माद् विनाशात् मोचयितुम्।

Verse 21

इदंपुरस्यास्यसराक्षसस्यराज्ञश्चपथ्यंससुहृज्जनस्य ।सम्यग्घिवाक्यंस्वमतंब्रवीमिनरेन्द्रपुत्रायददामपत्नीम् ।।।।

इदं पुरस्यास्य सराक्षसस्य राज्ञश्च पथ्यं ससुहृज्जनस्य। सम्यग्धि वाक्यं स्वमतं ब्रवीमि—नरेन्द्रपुत्राय ददाम पत्नीं।

Verse 22

परस्यवीर्यंस्वबलंचबुध्वास्थानंक्षयंचैवतथैववृद्धिम् ।तथास्वपक्षेप्यनुमृश्यबुध्वावदेत् क्षमंस्वामिहितंसमन्त्री ।।।।

परस्य वीर्यं स्वबलं च बुद्ध्वा स्थानं क्षयं चैव तथा वृद्धिम् । तथा स्वपक्षेऽप्यनुमृश्य बुद्ध्वा वदेत् क्षमं स्वामिहितं समन्त्री ॥