Shloka 23

स संविशद्भिबहुभिर्महीधरोमहाद्रिकूटप्रतिमैः प्लवङ्गमैः।बभूव सन्नादितनिर्दरान्तरोभृशं नदद्भिर्जलदैरिवोल्बणैः।।।।

sa saṁviśadbhir bahubhir mahīdharo mahādrikūṭa-pratimaiḥ plavaṅgamaiḥ |

babhūva sannādita-nirdarāntaro bhṛśaṁ nadadbhir jaladair ivolbaṇaiḥ ||

महाद्रिशिखराकारैः प्लवङ्गमैर्बहुभिः संविशद्भिः स महीधरः। घोरजलदगर्जितैरिवोल्बणैर्नदद्भिः सन्नादितनिर्दरान्तरः समभवत्॥

उपविष्टाःseated
उपविष्टाः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootउप-विश् (धातु)
Formकृत्-प्रत्यय: क्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण
तुindeed
तु:
Avadhāraṇa/Virodha (अवधारण/विरोध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक-अव्यय
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सर्वनाम
सर्वेall
सर्वे:
Karta-viśeṣaṇa (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण
यस्मिन्in which
यस्मिन्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; relative pronoun
प्रायम्as a resolve (to fast unto death)
प्रायम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्रायम् (अव्यय)
Formरीतिवाचक/पर्याप्तिवाचक-अव्यय (as if/for the most part; here: as a resolve)
गिरिस्थलेon the mountain-plateau
गिरिस्थले:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगिरि-स्थल (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
हरयःmonkeys
हरयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
गृध्रराजःking of vultures
गृध्रराजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगृध्र-राज (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
तम्that
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
देशम्place
देशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
उपचक्रमेapproached
उपचक्रमे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप-क्रम् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
सम्पातिःSampati
सम्पातिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसम्पाति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
नामnamed
नाम:
Nāmanirdeśa (नामनिर्देश)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनाम-इति नामनिर्देशार्थक-अव्यय (quotative/name-marker)
नाम्नाby name
नाम्ना:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
तुindeed
तु:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअवधारण/विरोधार्थक-अव्यय
चिरञ्जीवीlong-lived
चिरञ्जीवी:
Karta-viśeṣaṇa (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootचिरम्-जीविन् (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण
विहङ्गमःbird (vulture)
विहङ्गमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविहङ्गम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
भ्राताbrother
भ्राता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
जटायुषःof Jatayu
जटायुषः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजटायुस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
श्रीमान्illustrious, prosperous
श्रीमान्:
Karta-viśeṣaṇa (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्रीमन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण
विख्यातबलपौरुषःrenowned for strength and prowess
विख्यातबलपौरुषः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootविख्यात-बल-पौरुष (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहि (whose strength and manliness are renowned)

'He usurped his elder brother's queen, while he was still alive. It is morally abominable since an elder brother's wife is like a mother. How can a person who blocks the entrance of a cave while his noble brother is engaged in fighting inside be treated as righteous?

M
monkeys (plavaṅgama)
M
mountain (mahīdhara)

FAQs

Though primarily poetic, it frames the moral crisis: collective despair becomes a force of nature, underscoring how dharma-failure (real or feared) shakes the community.

The sarga concludes with a vivid description of the monkeys’ loud lament as they lie down to undertake the fast.

Not a single virtue, but the intensity of communal emotion—lament and resolve—rendered through epic imagery.