Shloka 3
Devanagari script
यदा तु दुन्दुभिं नाम दानवं महिषाकृतिम्।परिकालयते वाली मलयं प्रति पर्वतम्।।।।तदा विवेश महिषो मलयस्य गुहां प्रति।विवेश वाली तत्रापि मलयं तज्जिघांसया।।।।
Transliteration
yadā tu dundubhiṃ nāma dānavaṃ mahiṣākṛtim | parikālayate vālī malayaṃ prati parvatam ||
Translation
यदा तु दुन्दुभिं नाम दानवं महिषाकृतिम्। परिकालयते वाली मलयं प्रति पर्वतम्॥
Word by Word
यदाwhen
यदा:
कालाधिकरण (Temporal setting)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal conjunction ‘when’)
तुindeed/and
तु:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
दुन्दुभिम्Dundubhi
दुन्दुभिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootदुन्दुभि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
नामby name
नाम:
विशेषण-निपात (Naming particle)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formसंज्ञासूचक-अव्यय (indeclinable indicating name: ‘by name’)
दानवम्a demon
दानवम्:
कर्म (Karma/Object; apposition)
TypeNoun
Rootदानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; दुन्दुभिम् इति कर्मणः विशेषणम् (appositional)
महिषाकृतिम्having a buffalo form
महिषाकृतिम्:
कर्म-विशेषण (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootमहिष + आकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (आकृति-शब्दः), द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘महिषस्य आकृतिः’ (buffalo-formed)
परिकालयतेattacks/tries to kill
परिकालयते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√कल्/√काल् (धातु) + परि- (उपसर्ग)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; अर्थे ‘परिकालयते’ = ‘परिहन्तुम् इच्छति/प्रयतते’ (seeks to kill/attack)
वालीVali
वाली:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootवालिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मलयम्Malaya (mountain)
मलयम्:
कर्म (Karma/Object of motion; goal)
TypeNoun
Rootमलय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गन्तव्य-देश (goal)
प्रतिtowards
प्रति:
दिशा/गति-सम्बन्ध (Directional marker)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formउपसर्ग/अव्यय (preposition-like indeclinable ‘towards’)
पर्वतम्mountain
पर्वतम्:
कर्म (Karma/Object; apposition)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; मलयम् इति विशेष्यस्य अप्पोजिशन (apposition)
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Temporal setting)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then)
विवेशentered
विवेश:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√विश् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
महिषःthe buffalo (Dundubhi)
महिषः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootमहिष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मलयस्यof Malaya
मलयस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootमलय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
गुहाम्cave
गुहाम्:
कर्म (Karma/Object of motion; goal)
TypeNoun
Rootगुहा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रतिtowards
प्रति:
दिशा/गति-सम्बन्ध (Directional marker)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formदिशावाचक-अव्यय (towards)
विवेशentered
विवेश:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√विश् (धातु)
Formलिट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
वालीVali
वाली:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootवालिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
देशाधिकरण (Spatial setting)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb ‘there’)
अपिalso
अपि:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle ‘also/even’)
मलयम्Malaya
मलयम्:
कर्म (Karma/Object of motion; goal)
TypeNoun
Rootमलय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गन्तव्य-देश
तत्him/that one
तत्:
कर्म (Karma/Object; intended target)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक; सर्वनाम)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘him/that (buffalo)’
जिघांसयाwith the intention to kill
जिघांसया:
हेतु (Hetu/Purpose)
TypeNoun
Rootजिघांसā (कृदन्त-प्रातिपदिक; desiderative noun from √हन्)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; हेतौ/प्रयोजने (instrumental of purpose: ‘with the desire to kill’)
Context
Vali chased the demon Dundubhi in buffalo form into a cave of mount Malaya in order to kill him.
Characters & Entities
S
SugrivaR
RamaV
VālīD
DundubhiFAQs
Dharma’s concern with just use of strength: the narrative sets up how violent pursuit and rivalry can create consequences that must later be judged ethically.
Sugriva begins recounting the incident where Vālī chased Dundubhi (in buffalo form) toward Mount Malaya.
Martial resolve (vīrya) in Vālī—though the broader episode will test prudence and fairness.