Shloka 8

उद्योगप्रवर्तनम्

Mobilization and Counsel on Kingship

Devanagari script

तानुवाच ततः प्राप्तान्राजाऽर्कसदृशप्रभः।।4.38.8।।उपस्थापयत क्षिप्रं शिबिकां मम वानराः।

Transliteration

tān uvāca tataḥ prāptān rājā arka-sadṛśa-prabhaḥ ||4.38.8|| upasthāpayata kṣipraṃ śibikāṃ mama vānarāḥ |

Translation

ततः सूर्यसमप्रभः राजा प्राप्तान् वानरान् उवाच— “वानराः, मम शिबिकां क्षिप्रम् उपस्थापयत।”

Word by Word

• तान्: them
• तान्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (verbal action)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ततः: then
• ततः: काल (time)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• प्राप्तान्: arrived
• प्राप्तान्: कर्म (Karma; adjectival)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: कृदन्त (past active participle, क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण to तान्

• राजा: the king
• राजा: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अर्कसदृशप्रभः: sun-like in radiance
• अर्कसदृशप्रभः: विशेषण (adjectival to राजा)
• Type: Adjective
• Root: अर्क-सदृश-प्रभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: अर्कसदृशी प्रभा यस्य = whose radiance is like the sun

• उपस्थापयत: bring; present
• उपस्थापयत: क्रिया (command)
• Type: Verb
• Root: उप-स्था (धातु, causative/णिच्)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative): 'make ready/bring near'

• क्षिप्रम्: quickly
• क्षिप्रम्: काल/रीति (adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: क्षिप्र (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावेन प्रयुक्तम् (adverbial accusative)

• शिबिकाम्: palanquin
• शिबिकाम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: शिबिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मम: my
• मम: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• वानराः: O monkeys
• वानराः: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; संबोधनार्थे (vocative sense)

Context

On hearing the king, the monkeys who were quick to act placed a beautiful palanquin in front of him.

Characters & Entities

• Sugrīva
• vānarāḥ (monkeys)
• śibikā (palanquin)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is prompt execution of rightful duty: attendants respond to legitimate authority as the king prepares to act for the alliance’s righteous mission.

What is the narrative situation?

Sugrīva issues a practical order—his palanquin is to be made ready immediately.

Which character virtue is emphasized?

Sugrīva’s decisiveness and administrative efficiency in moving from words to action.