Shloka 56

तं कामवृत्तं मम सन्निकृष्टंकामाभियोगाच्च निवृत्तलज्जम्।क्षमस्व तावत्परवीरहन्तस्त्वद्भ्रातरं वानरवंशनाथम्।।।।

taṁ kāmavṛttaṁ mama sannikṛṣṭaṁ kāmābhiyōgāc ca nivṛttalajjam |

kṣamasva tāvat paravīrahantas tvad-bhrātaraṁ vānaravaṁśanātham ||

तं कामवृत्तं मम सन्निकृष्टं, कामाभियोगाच्च निवृत्तलज्जम्। क्षमस्व तावत् परवीरहन्तः, त्वद्भ्रातरं वानरवंशनाथम्॥

tamhim
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
kāmavṛttamone behaving under passion
kāmavṛttam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkāma-vṛtta (प्रातिपदिक; काम + वृत्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying tam)
mamaof me / my
mama:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive), एकवचन
sannikṛṣṭamnear (to me)
sannikṛṣṭam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsam-ni-kṛṣ (धातु) + kta (कृत्-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (near/close to me)
kāmābhiyogātdue to indulgence in desire
kāmābhiyogāt:
Hetu (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootkāma-abhiyoga (प्रातिपदिक; काम + अभियोग)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन; हेत्वर्थे (cause: 'due to')
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
nivṛttalajjamshameless / devoid of shame
nivṛttalajjam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnivṛtta-lajjā (प्रातिपदिक; निवृत्त + लज्जा)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (whose shame has ceased)
kṣamasvaforgive
kṣamasva:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootkṣam (धातु)
Formलोट् (Imperative), आत्मनेपदम्, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन
tāvatfor now / to that extent
tāvat:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottāvat (अव्यय)
Formपरिमाण/अवधि-वाचक-अव्यय (so much/for now)
paravīrahantaḥO slayer of enemy heroes
paravīrahantaḥ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootpara-vīra-han (प्रातिपदिक; पर + वीर + हन्)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; 'हन्तृ' अर्थे बहुव्रीहिवत् प्रयोगः (O slayer of enemy heroes)
tvadbhrātaramyour brother
tvadbhrātaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottvad-bhrātṛ (प्रातिपदिक; त्वद् + भ्रातृ)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बोधनस्य कर्म (object: 'your brother')
vānaravaṃśanāthamthe lord of the monkey lineage
vānaravaṃśanātham:
Karma (कर्म) (appositional)
TypeNoun
Rootvānara-vaṃśa-nātha (प्रातिपदिक; वानर + वंश + नाथ)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेष्य-विशेषणभावे (apposition to tvadbhrātaram)

'O slayer of enemy heroes! pardon Sugriva, the lord of vanara clan, who is to you a brother. He is here indulging in sports of love with me. He has no sense of shame about his passion.

T
Tārā
L
Lakṣmaṇa
S
Sugrīva

FAQs

Dharma here is expressed as kṣamā (forbearance/forgiveness) and proportional response: even when a leader errs under passion, the righteous course is to correct without losing moral balance.

Tārā intercedes on Sugrīva’s behalf, asking Lakṣmaṇa to pardon Sugrīva’s lapse while he is absorbed in pleasure.

Compassionate mediation—Tārā models prudent counsel that preserves alliances and redirects anger toward constructive resolution.