Previous Verse
Next Verse

Shloka 43

लक्ष्मणक्रोधः सुग्रीवप्रबोधनं च

Lakshmana’s Wrath and the Summoning of Sugriva

अथाङ्गदवचः श्रुत्वा तेनैव च समागतौ।मन्त्रिणौ वानरेन्द्रस्य सम्मतौ दारदर्शिनौ4.31.42।।प्लक्षश्चैव प्रभावश्च मन्त्रिणावर्थधर्मयोः।वक्तुमुच्चावचं प्राप्तं लक्ष्मणं तौ शशंसतुः4.31.43।।

athāṅgadavacaḥ śrutvā tēnaiva ca samāgatau | mantriṇau vānarēndrasya sammatau dāradarśinau || plakṣaś caiva prabhāvaś ca mantriṇāv arthadharmayōḥ | vaktum uccāvacaṃ prāptaṃ lakṣmaṇaṃ tau śaśaṃsatuḥ ||

अङ्गदवचः श्रुत्वा तेनैव सह समागतौ। मन्त्रिणौ वानरेन्द्रस्य सम्मतौ दारदर्शिनौ॥ प्लक्षश्च प्रभावश्चैव मन्त्रिणावर्थधर्मयोः। लक्ष्मणं वक्तुमुच्चावचं प्राप्तं तौ शशंसतुः॥

प्लक्षःPlaksha
प्लक्षः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootप्लक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
एवindeed/also
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (particle of emphasis)
प्रभावःPrabhava
प्रभावः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootप्रभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
मन्त्रिणौthe two ministers
मन्त्रिणौ:
Karta (कर्ता/Subject; apposition to Plakṣa & Prabhāva)
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन
अर्थधर्मयोःin matters of wealth and righteousness / of wealth and dharma
अर्थधर्मयोः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootअर्थ + धर्म (प्रातिपदिके)
Formद्वन्द्व-समास (copulative): अर्थ-धर्म; नपुंसकलिङ्ग (समाहार-द्वन्द्व), षष्ठी (6th/Genitive), द्विवचन/द्वयार्थे (dual sense: 'of the two: wealth and dharma')
वक्तुम्to speak
वक्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन/infinitival purpose)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त अव्यय-रूप (infinitive), ‘to speak/tell’
उच्चावचम्various (matters), mixed/high-and-low
उच्चावचम्:
Karma (कर्म/Object; content)
TypeAdjective
Rootउच्च + अवच (प्रातिपदिके)
Formद्वन्द्व-समास (उच्च + अवच = various/high-and-low); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्म-विशेषण (qualifying the object of speaking)
प्राप्तम्that has come/has been occasioned
प्राप्तम्:
Karma (कर्म/Object; what has come to be spoken)
TypeAdjective
Rootप्र + आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘obtained/come’ (agreeing with implied ‘वचनम्/वक्तव्यम्’ or as predicate to the infinitive construction)
लक्ष्मणम्Lakshmana
लक्ष्मणम्:
Karma (कर्म/Object; person addressed/informed)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
तौthose two
तौ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन
शशंसतुःthey both reported/told
शशंसतुः:
Kriya (क्रिया/finite verb)
TypeVerb
Rootशंस् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), द्विवचन; परस्मैपदम्

On hearing Angada's words the two ministers named Plaksha and Prabhava who were perrmitted to have audience with the queens went to the harem on invitation from Angada. They reported to Sugriva about the arrival of Lakshmana who had come to speak to him about matters regading wealth and righteousness.

A
Aṅgada
S
Sugrīva
L
Lakṣmaṇa
P
Plakṣa

FAQs

It reiterates that dharma-guided governance requires truthful communication and prompt response to obligations—especially when allies seek justice and fulfillment of promises.

This is a repeated reporting unit in the provided text stream: ministers convey Lakṣmaṇa’s arrival and purpose to Sugrīva.

Administrative integrity: reliable ministers who prioritize dharma and maintain proper protocol.