Previous Verse

Shloka 85

शरत्प्रवेशे रामविलापः तथा सुग्रीवप्रमादे लक्ष्मणप्रेषणम्

Autumn’s Onset: Rama’s Lament and Lakshmana Sent to Sugriva

स पूर्वजं तीव्रविवृद्धकोपंलालप्यमानं प्रसमीक्ष्य दीनम्।चकार तीव्रां मतिमुग्रतेजाहरीश्वरे मानववंशनाथः।।

sa pūrvajaṃ tīvravivṛddha-kopaṃ |

lālapyamānaṃ prasamīkṣya dīnam |

cakāra tīvrāṃ matim ugra-tejā |

harīśvare mānava-vaṃśa-nāthaḥ ||

स पूर्वजं तीव्रविवृद्धकोपं लालप्यमानं प्रसमीक्ष्य दीनम्। चकार तीव्रां मतिमुग्रतेजा हरीश्वरे मानववंशनाथः॥

सःhe (Lakshmana)
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
पूर्वजम्elder brother
पूर्वजम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपूर्वज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
तीव्रविवृद्धकोपम्with intensely increased anger
तीव्रविवृद्धकोपम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतीव्र-विवृद्ध-कोप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय-समासः (तीव्रः च विवृद्धः च कोपः यस्य/यः)
लालप्यमानम्wailing/being lamented
लालप्यमानम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootललप् (धातु)
Formशानच्/यक्-प्रत्ययान्त कर्मणि वर्तमानकृदन्त (passive present participle) ‘being lamented/wailing’; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘पूर्वजम्’ इति विशेषणम्
प्रसमीक्ष्यhaving seen
प्रसमीक्ष्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootप्र-सम्-ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive) ‘having seen/observed’
दीनम्dejected
दीनम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘पूर्वजम्’ इति विशेषणम्
चकारmade/formed
चकार:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तीव्राम्intense
तीव्राम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतीव्र (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘मतिम्’ इति विशेषणम्
मतिम्resolve/intention
मतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
उग्रतेजाःof fierce splendour
उग्रतेजाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootउग्र-तेजस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (उग्रं तेजः यस्य)
हरीश्वरेtowards/in regard to Sugriva
हरीश्वरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहरीश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
मानववंशनाथःprotector of the human line
मानववंशनाथः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमानव-वंश-नाथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (मानवानां वंशस्य नाथः)

On seeing Rama, the protector of the human race, wailing Lakshmana of terrific lustre hardened his stand against Sugriva and proceeded, charged with intense anger.ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে কিষ্কিন্ধাকাণ্ডে ত্রিংশস্সর্গঃThus ends the thirtieth sarga of Kishkindakanda of the Holy Ramayana, the first epic, composed by sage Valmiki.

L
Lakshmana
R
Rama
S
Sugriva

FAQs

Dharma as loyal service: Lakṣmaṇa aligns his will with righteous duty—supporting his brother’s cause and ensuring justice within an alliance.

After Rāma’s message, Lakṣmaṇa, stirred by Rāma’s grief and anger, prepares to confront Sugrīva to enforce the pledge.

Lakṣmaṇa’s steadfast devotion and protective resolve—acting decisively to uphold dharma and his brother’s rightful claim.