Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

हनूमत्संवादः / Hanuman’s Diplomatic Approach to Rama and Lakshmana

एवमुक्त्वा तु हनुमांस्तौ वीरौ रामलक्ष्मणौ।वाक्यज्ञौ वाक्यकुशलः पुनर्नोवाच किञ्चन।।

evam uktvā tu hanumān stau vīrau rāmalakṣmaṇau |

vākyajñau vākyakuśalaḥ punar novāca kiñcana ||

एवमुक्त्वा हनूमान् वाक्यकुशलो वाक्यज्ञौ तौ वीरौ रामलक्ष्मणौ प्रति पुनः किञ्चन न उवाच।

एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb of manner)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formकृदन्त; त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having said’
तुthen/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधसूचक (particle ‘but/indeed’)
हनुमान्Hanuman
हनुमान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहनुमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तौthose two
तौ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन
वीरौtwo heroes
वीरौ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन
रामलक्ष्मणौRama and Lakshmana
रामलक्ष्मणौ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराम + लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः
वाक्यज्ञौskilled in speech
वाक्यज्ञौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवाक्यज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन; तत्पुरुषः (वाक्यं जानाति)
वाक्यकुशलःeloquent
वाक्यकुशलः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवाक्यकुशल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (वाक्ये कुशलः)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (adverb ‘again’)
not
:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
अवाचspoke
अवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
किञ्चनanything
किञ्चन:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिञ्चन (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अनिश्चितवाचक (anything at all)

The eloquent Hanuman, having spoken thus to both Rama and Lakshmana, good at speaking, said no more.

H
Hanumān
R
Rāma
L
Lakṣmaṇa

FAQs

Dharma in communication includes restraint and appropriate pause: after delivering a message, one should allow the hearers space to respond rather than pressuring them.

Hanumān finishes his introduction and proposal on Sugrīva’s behalf, then waits for Rāma and Lakṣmaṇa to answer.

Vāk-nīti (ethical speech): eloquence joined with self-control—speaking what is needed, then stopping.