Previous Verse
Next Verse

Shloka 25

वालिवधोत्तरशोकः

Sugriva’s Remorse and Tara’s Lament after Vali’s Death

तस्मिन् क्षणेऽभीक्ष्णमवेक्ष्यमाणःक्षितिक्षमावान्भुवनस्य गोप्ता।रामो रुदन्तीं व्यसने निमग्नांसमुत्सुकः सोऽथ ददर्श ताराम्।।

tasmin kṣaṇe ’bhīkṣṇam avekṣyamāṇaḥ kṣitikṣamāvān bhuvanasya goptā |

rāmo rudantīṁ vyasane nimagnāṁ samutsukaḥ so ’tha dadarśa tārām ||

तस्मिन्नेव क्षणे भुवनस्य गोप्ता क्षितिक्षमावान् रामः, तं प्रति पुनः पुनरवेक्ष्यमाणां व्यसने निमग्नां रुदन्तीं तारां समुत्सुकः सन् ददर्श।

तस्मिन्in that
तस्मिन्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (Pronoun); नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
क्षणेmoment
क्षणे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
अभीक्ष्णम्repeatedly, intently
अभीक्ष्णम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootअभीक्ष्ण (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Indeclinable); क्रियाविशेषण (Adverb)
अवेक्ष्यमाणःwhile looking
अवेक्ष्यमाणः:
कर्ता (Karta/Subject qualifier)
TypeVerb
Rootअव-ईक्ष् (धातु) + शानच् (कृदन्त-प्रत्यय)
Formवर्तमानकाले (Present), कर्मणि/आत्मनेपद-प्रयोग (Middle/Passive sense); शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (Present participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nom/1st), एकवचन
क्षितिक्षमावान्forbearing like the earth
क्षितिक्षमावान्:
विशेषण (Adjectival to ‘रामः’)
TypeAdjective
Rootक्षिति (प्रातिपदिक) + क्षमा (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
Formतत्पुरुष-समास (Determinative): क्षितेः क्षमा इव (earth-like forbearance) + वत्; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भुवनस्यof the world
भुवनस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
गोप्ताprotector
गोप्ता:
कर्ता (Karta/Subject apposition)
TypeNoun
Rootगोप्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृवाचक-नाम (agent noun)
रामःRama
रामः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
रुदन्तीम्weeping
रुदन्तीम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object ‘ताराम्’)
TypeAdjective
Rootरुद् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (Present participle, Parasmaipada/Active); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Acc/2nd), एकवचन
व्यसनेin grief
व्यसने:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootव्यसन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
निमग्नाम्plunged, sunk
निमग्नाम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object ‘ताराम्’)
TypeAdjective
Rootनि-मज्ज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle/क्त); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
समुत्सुकःeager, anxious
समुत्सुकः:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject ‘रामः/सः’)
TypeAdjective
Rootसमुत्सुक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject resumptive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अथthen
अथ:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/सम्बन्धबोधक (particle: then)
ददर्शsaw
ददर्श:
क्रिया (Verb); कर्मग्रहण (takes object)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
ताराम्Tara
ताराम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतारा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

In that moment, Rama,the protector of the world, tolerant like the earth, beheld Tara plunged in grief, looking at him again and again and weeping.

R
Rāma
T
Tārā

FAQs

Dharma of leadership: the protector notices the suffering of others and becomes ready to respond; rulership is linked with patience and attentive care.

After the turmoil following Vāli’s death, Rāma sees Tārā in intense grief, repeatedly looking toward him.

Kṣamā and karuṇā—Rāma’s forbearance and compassionate attentiveness.