Home›Ramayana›Kishkindha Kanda›Sarga 24›Shloka 17
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 17

वालिवधोत्तरशोकः

Sugriva’s Remorse and Tara’s Lament after Vali’s Death

Devanagari script

सोदर्यघातापरगात्रवालःसन्तापहस्ताक्षिशिरोविषाणः।एनोमयो मामभिहन्ति हस्तीदृप्तो नदीकूलमिव प्रवृद्धः।।।।

Transliteration

sodaryaghātāpara-gātra-vālaḥ santāpa-hastākṣi-śiro-viṣāṇaḥ |

enomayo mām abhihanti hastī dṛpto nadīkūlam iva pravṛddhaḥ ||

Translation

सोदर्यघातः अस्य वालः, सन्तापः हस्ताक्षिशिरोविषाणानि; एनोमयो दृप्तः हस्ती मां अभिहन्ति, प्रवृद्धः नदीकूलं यथा भिन्द्यात्।

Word by Word
सौदर्यघातापरगात्रवालःone whose tail is (as it were) the slaying of a brother, attached as an outer limb
सौदर्यघातापरगात्रवालः:
कर्ता (subject; apposition to हस्ती)
TypeNoun
Rootसौदर्य (सौदर्य) + घात (घात) + अपर (अपर) + गात्र (गात्र) + वाल (वाल)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्तरि), एकवचनम्; बहुव्रीहिः—“सौदर्यघातः अपरगात्रं वालः यस्य सः” इति (tail = other-body-part made of the slaying of a brother).
सन्तापहस्ताक्षिशिरोविषाणःone whose trunk, eyes, head and tusks are (as it were) remorse
सन्तापहस्ताक्षिशिरोविषाणः:
कर्ता (subject; apposition to हस्ती)
TypeNoun
Rootसन्ताप (सन्ताप) + हस्त (हस्त) + अक्षि (अक्षि) + शिरस् (शिरस्) + विषाण (विषाण)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुव्रीहिः—“सन्तापः हस्तः अक्षी शिरः विषाणानि यस्य सः” इति (trunk/hand, eyes, head, tusks as remorse).
एनोमयःsinful; made of sin
एनोमयः:
कर्ता (subject-qualifier of हस्ती)
TypeAdjective
Rootएनस् (एनस्) + मयट् (मयट्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (एनसः मयः = sin-made/consisting of sin).
माम्me
माम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootअस्मद् (अस्मद्)
Formसर्वनाम, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्।
अभिहन्तिstrikes; assails
अभिहन्ति:
क्रिया (verbal action)
TypeVerb
Root√हन् (हन्) उपसर्गः: अभि-
Formलट्-लकारः (वर्तमानकालः), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्; धातुः—हन् (to strike/kill) with अभि- (towards).
हस्तीelephant
हस्ती:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootहस्तिन् (हस्तिन्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्।
दृप्तःproud; arrogant
दृप्तः:
कर्ता-विशेषणम् (qualifier of हस्ती)
TypeAdjective
Root√दृप् (दृप्) + क्त (क्त) (दृप्त)
Formकृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्तः), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; भावः—“दृप्” (to be proud/intoxicated) → “dṛpta” (proud).
नदीकूलम्a river-bank
नदीकूलम्:
उपमान (object of comparison; with इव)
TypeNoun
Rootनदी (नदी) + कूल (कूल)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः—नद्याः कूलम् (bank of a river).
इवlike; as
इव:
उपमा-सूचक (marker of simile)
TypeIndeclinable
Rootइव (इव)
Formअव्ययम्; उपमा-निर्देशकः (comparative particle).
प्रवृद्धःgrown; swollen; increased
प्रवृद्धः:
कर्ता-विशेषणम् (qualifier of हस्ती)
TypeAdjective
Rootप्र- + √वृध् (वृध्) + क्त (क्त) (वृद्ध)
Formकृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्तः), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; उपसर्गः प्र-; अर्थः—grown, increased.
Context

'O distinguished Rama! this anxiety is unbearable for me. My good behaviour is relegated to the back of my heart unable to bear the sin, just like the dirt surfaces pushing the bright colour of gold when burnt in fire.

Characters & Entities
S
Sugriva
R
Rama

FAQs

Wrongdoing becomes a force that attacks the doer; dharma teaches that inner torment is not separate from immoral action but grows out of it.

Sugrīva uses an extended metaphor to describe how guilt and remorse pound him after his brother’s death.

Penitence—his vivid confession shows an active, painful recognition of fault.

←Previous Verse
Next Verse→