Shloka 37

वाली–रामसंवादः

Rama’s Justification to Vali on Rājadharma

Devanagari script

शृणु चाप्यपरं भूयः कारणं हरिपुङ्गव।यच्छ्रुत्वा हेतुमद्वीर न मन्युं कर्तुमर्हसि।।

Transliteration

śṛṇu cāpy aparaṃ bhūyaḥ kāraṇaṃ haripuṅgava | yac chrutvā hetumad vīra na manyuṃ kartum arhasi ||

Translation

अपि च भूयः अपरं कारणं शृणु, हरिपुङ्गव। एतत् हेतुमत् श्रुत्वा, वीर, मन्युं कर्तुं न अर्हसि।

Word by Word

• शृणु: listen
• शृणु: क्रिया (वाक्यस्य मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), मध्यमपुरुषः (2nd person), एकवचनम् (singular), परस्मैपदम्

• च: and
• च: सम्बन्ध/समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction: 'and')

• अपि: also
• अपि: निपात (emphasis/adding)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावना/अपि-प्रयोगः (particle: 'also/indeed')

• अपरम्: another
• अपरम्: कर्म (object, with 'कारणम्')
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम् (neuter), द्वितीया-विभक्तिः (accusative), एकवचनम् (singular); विशेषणम् (qualifying) 'कारणम्'

• भूयः: again
• भूयः: क्रियाविशेषण (adverbial modifier of 'शृणु')
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (अव्ययभावे)
• Form: काल/पुनरावृत्त्यर्थक-अव्ययम् (adverb: 'again/once more')

• कारणम्: reason
• कारणम्: कर्म (object of 'शृणु')
• Type: Noun
• Root: कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम् (neuter), द्वितीया-विभक्तिः (accusative), एकवचनम् (singular)

• हरिपुङ्गव: O best of monkeys
• हरिपुङ्गव: सम्बोधन (address)
• Type: Noun
• Root: हरि + पुङ्गव (प्रातिपदिके; समासः)
• Form: पुंलिङ्गम् (masculine), सम्बोधन-विभक्तिः (vocative), एकवचनम् (singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (harīṇāṃ puṅgavaḥ = best among monkeys)

• यत्: which/that (thing)
• यत्: कर्म (object of 'श्रुत्वा' in sense 'having heard which')
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम् (neuter), द्वितीया-विभक्तिः (accusative), एकवचनम् (singular); सम्बन्धसूचकं सर्वनाम (relative pronoun) — 'यत् ... श्रुत्वा'

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: पूर्वकाल-क्रिया (prior action to 'अर्हसि')
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) + क्त्वा (प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (gerund/absolutive): 'having heard'

• हेतुमत्: O reasonable one / one who knows reasons
• हेतुमत्: सम्बोधन (address)
• Type: Adjective
• Root: हेतु + मतुप् (प्रातिपदिक; मतुप्-प्रत्ययान्त)
• Form: पुंलिङ्गम् (masculine), सम्बोधन-विभक्तिः (vocative), एकवचनम् (singular); विशेषणम् (qualifying) 'वीर'

• वीर: O hero
• वीर: सम्बोधन (address)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम् (masculine), सम्बोधन-विभक्तिः (vocative), एकवचनम् (singular)

• न: not
• न: निषेध (negation of the action 'कर्तुम्')
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle: 'not')

• मन्युम्: anger
• मन्युम्: कर्म (object of 'कर्तुम्' = to make/entertain anger)
• Type: Noun
• Root: मन्यु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम् (masculine), द्वितीया-विभक्तिः (accusative), एकवचनम् (singular)

• कर्तुम्: to do / to entertain
• कर्तुम्: प्रयोजन/अनन्तरक्रिया (complementary infinitive with 'अर्हसि')
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + तुमुन् (प्रत्यय)
• Form: तुमुनन्त-प्रत्ययान्तम् (infinitive): 'to do/make'

• अर्हसि: you ought / it is proper for you
• अर्हसि: क्रिया (main verb: 'are fit/ought')
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (present indicative), मध्यमपुरुषः (2nd person), एकवचनम् (singular), परस्मैपदम्

Context

'O hero! O best of monkeys! listen to me. I will give you one more reason. On hearing it, I hope you would not be angry with me.

Characters & Entities

• Rama
• Vali

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma invites rational moral deliberation: anger should yield to reasoned understanding of duty and justice.

What is the narrative situation?

Rama continues his explanation to Vali, transitioning from scriptural authority to an additional practical justification.

Which character virtue is emphasized?

Self-restraint (kṣamā/akrodha) and openness to reason—valued as marks of a true vīra.