Shloka 3

Devanagari script

तस्मिन्निपतिते भूमौ वानराणां गणेश्वरे।नष्टचन्द्रमिव व्योम न व्यराजत भूतलम्।।

Transliteration

tasmin nipatite bhūmau vānarāṇāṃ gaṇeśvare | naṣṭacandram iva vyoma na vyarājata bhūtalam || 4.17.3 ||

Translation

तस्मिन्निपतिते भूमौ वानराणां गणेश्वरे, नष्टचन्द्रमिव व्योम न व्यराजत भूतलम्।

Word by Word

• तस्मिन्: when/where he (was)
• तस्मिन्: अधिकरण (अधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सर्वनाम

• निपतिते: having fallen
• निपतिते: अधिकरण (अधिकरणम्)
• Type: Verb
• Root: नि-पत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-कृदन्त; पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)

• भूमौ: on the ground
• भूमौ: अधिकरण (अधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• वानराणाम्: of the monkeys
• वानराणाम्: सम्बन्ध (सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• गणेश्वरे: in/when the lord of the troop (fell)
• गणेश्वरे: अधिकरण (अधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: गण-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गणस्य ईश्वरः)

• नष्टचन्द्रम्: moonless
• नष्टचन्द्रम्: उपमान-विशेषण (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: नष्ट-चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (नष्टः चन्द्रः यस्मिन् तत्)

• इव: like
• इव: सम्बन्ध (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय

• व्योम: sky
• व्योम: उपमान (उपमानम्)
• Type: Noun
• Root: व्योमन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• न: not
• न: सम्बन्ध (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation)

• व्यराजत: shone
• व्यराजत: क्रिया (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-राज् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• भूतलम्: the earth
• भूतलम्: कर्ता (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूतल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (भूतेः/भूमेः तलम्)

Context

'We fight for land or gold or silver. What did you fight me for, for what I have or for the fruits of the forest?

Characters & Entities

• Vāli
• earth (bhūtala)
• sky (vyoma)
• moon (candra)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It underscores the gravity of a leader’s fall and the ethical weight of kingship—when a protector collapses, the world feels diminished.

What is the narrative situation?

The narration describes Vāli’s collapse after being struck, using a cosmic simile to convey the shock and loss.

Which character virtue is emphasized?

Leadership significance: the verse highlights how a chief’s presence sustains collective strength and order.