Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

Dharma of the Conduct of the Vānaprastha Āśrama

Forest-Dweller Discipline

न ग्रामजातान्यार्तोपि पुष्पाणि च फलानि च । श्रावणेनैव विधिना वह्निं परिचरेत्सदा

na grāmajātānyārtopi puṣpāṇi ca phalāni ca | śrāvaṇenaiva vidhinā vahniṃ paricaretsadā

आर्तोऽपि ग्रामसमुद्भूतानि पुष्पफलादीनि न गृह्णीयात्; श्रावणमासविहितेनैव विधिना सदा पावकं परिचरेत्।

not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
ग्रामजातानिproduced in a village
ग्रामजातानि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootग्रामजात (कृदन्त/विशेषण; ग्राम + √जन् (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (born/produced); तत्पुरुष-समास (ग्रामे जातानि)
आर्तःa distressed/afflicted person
आर्तः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृपद (understood subject: ‘one who is observing’)
अपिeven
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअपि-कार-अव्यय (even/also)
पुष्पाणिflowers
पुष्पाणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपुष्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
फलानिfruits
फलानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
श्रावणेनby/with the Śrāvaṇa (month) observance
श्रावणेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootश्रावण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
एवonly/indeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय
विधिनाby the prescribed rule
विधिना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
वह्निम्fire (sacred fire)
वह्निम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवह्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
परिचरेत्should attend/serve
परिचरेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि + √चर् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
सदाalways
सदा:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)

Unspecified (narrative injunction within the Svarga-khaṇḍa context)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

Type: temple

Sandhi Resolution Notes: ग्रामजातान्यार्तोपि = ग्रामजातानि + आर्तः + अपि; श्रावणेनैव = श्रावणेन + एव; परिचरेत्सदा = परिचरेत् + सदा

FAQs

It reflects a ritual-purity concern: offerings and supports for rites (especially fire-ritual service) are ideally obtained in a manner considered uncontaminated or non-commercial/householder-associated, even under hardship.

It emphasizes consistent agni-paricaryā—regular service of the sacred fire—performed following the specific procedures prescribed for the month of Śrāvaṇa.

It teaches steadiness in dharma: even in difficulty, one should uphold disciplined practice and avoid compromising ritual standards for convenience.