Adhyaya 50

Verse 1

ऋषय ऊचुः । भवता कथितं सर्वं यत्किंचित्पृष्टमेव च । इदानीमपि पृच्छाम एकं वद महामते

ऋषय ऊचुः—भवता कथितं सर्वं यत्किञ्चित्पृष्टमेव च। इदानीमपि पृच्छाम एकं वद महामते॥

Verse 2

एतेषां खलु तीर्थानां सेवनाद्यत्फलं लभेत् । सर्वेषां किल कृत्वैकं कर्म केन च लभ्यते

एतेषां खलु तीर्थानां सेवनाद्यत्फलं लभेत्। सर्वेषां किल कृत्वैकं कर्म केन च लभ्यते॥

Verse 3

एतन्नो ब्रूहि सर्वज्ञ कर्मैवं यदि वर्तते । सूत उवाच । कर्मयोगः किल प्रोक्तो वर्णानां द्विजपूर्वशः

एतन्नो ब्रूहि सर्वज्ञ कर्मैवं यदि वर्तते। सूत उवाच—कर्मयोगः किल प्रोक्तो वर्णानां द्विजपूर्वशः॥

Verse 4

नानाविधो महाभागास्तत्र चैकं विशिष्यते । हरिभक्तिः कृता येन मनसा वचसा गिरा

नानाविधो महाभागास्तत्र चैकं विशिष्यते। हरिभक्तिः कृता येन मनसा वचसा गिरा॥

Verse 5

जितं तेन जितं तेन जितमेव न संशयः । हरिरेव समाराध्यः सर्वदेवेश्वरेश्वरः

जितं तेन, जितं तेन—जितमेव न संशयः। हरिरेव समाराध्यः सर्वदेवेश्वरेश्वरः॥

Verse 6

हरिनाममहामंत्रैर्नश्येत्पापपिशाचकम् । हरेः प्रदक्षिणं कृत्वा सकृदप्यमलाशयाः

हरिनाममहामन्त्रैर्नश्येत् पापपिशाचकम्। हरेः प्रदक्षिणं कृत्वा सकृदप्यमलाशयाः॥

Verse 7

सर्वतीर्थसमाप्लावं लभंते यन्न संशयः । प्रतिमां च हरेर्दृष्ट्वा सर्वतीर्थफलं लभेत्

सर्वतीर्थसमाप्लावं लभन्ते यन्न संशयः। प्रतिमां च हरेर्दृष्ट्वा सर्वतीर्थफलं लभेत्॥

Verse 8

विष्णुनामपरं जप्त्वा सर्वमंत्रफलं लभेत् । विष्णुप्रसादतुलसीमाघ्राय द्विजसत्तमाः

विष्णुनामपरं जप्त्वा सर्वमन्त्रफलं लभेत्। विष्णुप्रसादतुलसीमाघ्राय द्विजसत्तमाः॥

Verse 9

प्रचंडं विकरालं तद्यमस्यास्यं न पश्यति । सकृत्प्रणामी कृष्णस्य मातुः स्तन्यं पिबेन्नहि

प्रचण्डं विकरालं तद्यस्य यमस्यास्यं न पश्यति। सकृत्प्रणामी कृष्णस्य मातुः स्तन्यं पिबेन्नहि॥

Verse 10

हरिपादे मनो येषां तेभ्यो नित्यं नमोनमः । पुल्कसः श्वपचो वापि ये चान्ये म्लेच्छजातयः

हरिपादेषु येषां मनः प्रतिष्ठितं, तेभ्यो नित्यं नमो नमः। पुल्कसाः श्वपचाः वा, ये चान्ये म्लेच्छजातयः, तेऽपि नमस्करणीयाः॥

Verse 11

तेऽपि वंद्या महाभागा हरिपादैकसेवकाः । किं पुनर्ब्राह्मणाः पुण्या भक्ता राजर्षयस्तथा

तेऽपि वन्द्याः महाभागाः हरिपादैकसेवकाः। किं पुनर्ब्राह्मणाः पुण्याः भक्ताः राजर्षयस्तथा॥

Verse 12

हरौ भक्तिं विधायैव गर्भवासं न पश्यति । हरेरग्रे स्वनैरुच्चैर्नृत्यंस्तन्नामकृन्नरः

हरौ भक्तिं विधायैव गर्भवासं न पश्यति। हरेरग्रे स्वनैरुच्चैर्नृत्यन् तन्नामकीर्तनात्॥

Verse 13

पुनाति भुवनं विप्रा गंगादि सलिलं यथा । दर्शनात्स्पर्शनात्तस्य आलापादपि भक्तितः

पुनाति भुवनं विप्रा गङ्गादिसलिलं यथा। दर्शनात् स्पर्शनात् तस्य आलापादपि भक्तितः॥

Verse 14

ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः । हरेः प्रदक्षिणं कुर्वन्नुच्चैस्तन्नामकृन्नरः

ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः। हरेः प्रदक्षिणं कुर्वन् उच्चैस्तन्नामकीर्तनात्॥

Verse 15

करतालादिसंधानं सुस्वरं कलशब्दितम् । ब्रह्महत्यादिकं पापं तेनैव करतालितम्

करतालादिसंधानं सुस्वरं कलशब्दितम् । तेनैव करतालेन ब्रह्महत्यादिकं पापं निहन्यते विनश्यति ॥

Verse 16

हरिभक्तिकथामुक्त्वा ख्यायिकां शृणुयाच्च यः । तस्य संदर्शनादेव पूतो भवति मानवः

हरिभक्तिकथां उक्त्वा ख्यायिकां शृणुयाच्च यः । तस्य संदर्शनमात्रेण पूतो भवति मानवः ॥

Verse 17

किं पुनस्तस्य पापानामाशंका मुनिपुंगवाः । तीर्थानां च परं तीर्थं कृष्णनाम महर्षयः

किं पुनस्तस्य पापानामाशङ्का मुनिपुङ्गवाः । तीर्थानां च परं तीर्थं कृष्णनाम महर्षयः ॥

Verse 18

तीर्थीकुर्वंति जगतीं गृहीतं कृष्णनाम यैः । तस्मान्मुनिवराः पुण्यं नातः परतरं विदुः

तीर्थीकुर्वन्ति जगतीं गृहीतं कृष्णनाम यैः । तस्मान्मुनिवराः पुण्यं नातः परतरं विदुः ॥

Verse 19

विष्णुप्रसादनिर्माल्यं भुक्त्वा धृत्वा च मस्तके । विष्णुरेव भवेन्मर्त्यो यमशोकविनाशनः

विष्णुप्रसादनिर्माल्यं भुक्त्वा धृत्वा च मस्तके । विष्णुरेव भवेन्मर्त्यो यमशोकविनाशनः ॥

Verse 20

अर्चनीयो नमस्कार्यो हरिरेव न संशयः । ये महाविष्णुमव्यक्तं देवं वापि महेश्वरम्

अर्चनीयः नमस्कार्यश्च हरिरेव न संशयः। ये तु महाविष्णुमव्यक्तं परमं मन्यन्ते, देवं वा महेश्वरं तथैव॥

Verse 21

एकीभावेन पश्यंति न तेषां पुनरुद्भवः । तस्मादनादिनिधनं विष्णुमात्मानमव्ययम्

एकीभावेन पश्यन्ति; न तेषां पुनरुद्भवः। तस्मादनादिनिधनं विष्णुमात्मानमव्ययम्॥

Verse 22

हरिं चैकं प्रपश्यध्वं पूजयध्वं तथैव हि । ये समानं प्रपश्यंति हरिं वै देवतांतरम्

हरिं चैकं प्रपश्यध्वं पूजयध्वं तथैव हि। ये समानं प्रपश्यन्ति हरिं वै देवतांतरम्॥

Verse 23

ते यांति नरकान्घोरांन्न तांस्तु गणयेद्धीरः । मूर्खं वा पंडितं वापि ब्राह्मणं केशवप्रियम्

ते यान्ति नरकान्घोरान्; न तान् तु गणयेद्धीरः। मूर्खं वा पण्डितं वापि, ब्राह्मणं केशवप्रियम्॥

Verse 24

श्वपाकं वा मोचयति नारायणः स्वयं प्रभुः । नारायणात्परो नास्ति पापराशि दवानलः

श्वपाकं वा मोचयति नारायणः स्वयं प्रभुः। नारायणात्परो नास्ति पापराशिदवानलः॥

Verse 25

कृत्वापि पातकं घोरं कृष्णनाम्ना विमुच्यते । स्वयं नारायणो देवः स्वनाम्नि जगतां गुरुः

कृत्वापि घोरं पातकं कृष्णनाम्ना विमुच्यते। स्वयं नारायणो देवः स्वनाम्नि जगतां गुरुः॥

Verse 26

आत्मनोऽभ्यधिकां शक्तिं स्थापयामास सुव्रताः । अत्र ये विवदंते वै आयासलघुदर्शनात्

आत्मनोऽभ्यधिकां शक्तिं स्थापयामास सुव्रताः। अत्र ये विवदन्ते वै आयासलघुदर्शनात्॥

Verse 27

फलानां गौरवाच्चापि ते यांति नरकं बहु । तस्माद्धरौ भक्तिमान्स्याद्धरिनामपरायणः

फलानां गौरवाच्चापि ते यान्ति नरकं बहु। तस्माद्धरौ भक्तिमान् स्याद्धरिनामपरायणः॥

Verse 28

पूजकं पृष्ठतो रक्षेन्नामिनं वक्षसि प्रभुः । हरिनाममहावज्रं पापपर्वतदारणे

पूजकं पृष्ठतो रक्षेन्नामिनं वक्षसि प्रभुः। हरिनाममहावज्रं पापपर्वतदारणे॥

Verse 29

तस्य पादौ तु सफलौ तदर्थं गतिशालिनौ । तावेव धन्यावाख्यातौ यौ तु पूजाकरौ करौ

तस्य पादौ तु सफलौ तदर्थं गतिशालिनौ। तावेव धन्यावाख्यातौ यौ तु पूजाकरौ करौ॥

Verse 30

उत्तमांगमुत्तमांगं तद्धरौ नम्रमेव यत् । सा जिह्वा या हरिं स्तौति तन्मनस्तत्पदानुगम्

उत्तमं शिरः तदेव यत् हरिपादयोः नम्रं भवति। सा जिह्वा या हरिं स्तौति; तन्मनः तदेव यत् तस्य पादपथमनुगच्छति॥

Verse 31

तानि लोमानि चोच्यंते यानि तन्नाम्नि चोत्थितम् । कुर्वंति तच्च नेत्रांबु यदच्युतप्रसंगतः

तानि लोमानि इति कथ्यन्ते यानि तस्य नामस्मरणसम्बन्धात् हर्षेणोत्थितानि। अच्युतप्रसङ्गे प्रवृत्ते सति यत् नेत्रयोः अम्बु जायते तदेव नेत्राम्बु (अश्रु) भवति॥

Verse 32

अहो लोका अतितरां दैवदोषेण वंचिताः । नामोच्चारणमात्रेण मुक्तिदं न भजंति वै

अहो! लोका दैवदोषेण अतितरां वञ्चिताः। नामोच्चारणमात्रेण यत् मुक्तिदं तत् अपि न भजन्ति वै॥

Verse 33

वंचितास्ते च कलुषाः स्त्रीणां संगप्रसंगतः । प्रतिष्ठंति च लोमानि येषां नो कृष्णशब्दने

स्त्रीसङ्गप्रसङ्गतः वञ्चिताः कलुषाश्च ते। येषां कृष्णशब्दने न कदाचित् लोमानि प्रतिष्ठन्ति॥

Verse 34

ते मूर्खा ह्यकृतात्मानः पुत्रशोकादि विह्वलाः । रुदंति बहुलालापैर्न कृष्णाक्षरकीर्तने

ते मूर्खाः अकृतात्मानः पुत्रशोकादिविह्वलाः। बहुलालापैः रुदन्ति, न तु कृष्णाक्षरकीर्तने॥

Verse 35

जिह्वां लब्ध्वापि लोकेऽस्मिन्कृष्णनामजपेन्नहि । लब्ध्वापि मुक्तिसोपानं हेलयैव च्यवंति ते

जिह्वां लब्ध्वापि लोकेऽस्मिन् कृष्णनाम न जपन्ति ये । मुक्तिसोपानमासाद्य हेलयैव पतन्ति ते ॥

Verse 36

तस्माद्यत्नेन वै विष्णुं कर्मयोगेन मानवः । कर्मयोगार्च्चितो विष्णुः प्रसीदत्येव नान्यथा

तस्माद्यत्नेन वै विष्णुं कर्मयोगेन मानवः । कर्मयोगार्चितो विष्णुः प्रसीदत्येव नान्यथा ॥

Verse 37

तीर्थादप्यधिकं तीर्थं विष्णोर्भजनमुच्यते । सर्वेषां खलु तीर्थानां स्नानपानावगाहनैः

तीर्थादप्यधिकं तीर्थं विष्णोर्भजनमुच्यते । सर्वतीर्थेषु स्नानादि जलावगाहनमात्रतः ॥

Verse 38

यत्फलं लभते मर्त्यस्तत्फलं कृष्णसेवनात् । यजंते कर्मयोगेन धन्या एव नरा हरिम्

यत्फलं लभते मर्त्यः तत्फलं कृष्णसेवनात् । कर्मयोगेन ये यजन्ते धन्यास्ते नराः हरिम् ॥

Verse 39

तस्माद्भजध्वं मुनयः कृष्णं परममंगलम्

तस्माद्भजध्वं मुनयः कृष्णं परममंगलम् ॥

Verse 50

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे विष्णुभक्तिप्रशंसनं नाम पंचाशत्तमोऽध्यायः

इति श्रीपाद्ममहापुराणे स्वर्गखण्डे “विष्णुभक्तिप्रशंसनम्” नाम पञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः।