Shloka 44

Account of Various Sacred Tīrthas

Pilgrimage Merits and Prayāga Supremacy

Devanagari script

तुंगकारण्यमासाद्य ब्रह्मचारी जितेंद्रियः । वेदानध्यापयत्तत्र मुनीन्सारस्वतः पुरा

Transliteration

tuṃgakāraṇyamāsādya brahmacārī jiteṃdriyaḥ | vedānadhyāpayattatra munīnsārasvataḥ purā

Translation

तुंगकारण्यं प्राप्य ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः; सारस्वतो मुनिः पूर्वं तत्र मुनीन् वेदानध्यापयत्।

Word by Word

• तुंगकारण्यम्: the lofty forest (Tuṅga-forest)
• तुंगकारण्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तुंग-कारण्य (प्रातिपदिक; तुंग + कारण्य)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः कर्मधारयः (तुंगं कारण्यम्)

• आसाद्य: having reached
• आसाद्य: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-√सद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया; ‘having reached/approached’

• ब्रह्मचारी: the celibate student (brahmacārin)
• ब्रह्मचारी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मचारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• जितेन्द्रियः: one who has conquered the senses
• जितेन्द्रियः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जित-इन्द्रिय (प्रातिपदिक; √जि (धातु) + इन्द्रिय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (जितानि इन्द्रियाणि यस्य)

• वेदान्: the Vedas
• वेदान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• अध्यापयत्: taught
• अध्यापयत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अधि-√इ (धातु) (णिच्)
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतन भूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोगः (causative) ‘caused to study/taught’

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• मुनीन्: sages
• मुनीन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• सारस्वतः: Sārasvata (the sage)
• सारस्वतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सारस्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; जातिवाचक/नाम

• पुरा: formerly
• पुरा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)

Speaker

Unspecified narrator (contextual narrator within the Purāṇic dialogue)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Geographic Context

Type: forest

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: तुंगकारण्यमासाद्य = तुंगकारण्यम् + आसाद्य; वेदानध्यापयत् = वेदान् + अध्यापयत्; मुनीन्सारस्वतः = मुनीन् + सारस्वतः

Characters & Entities

• Sārasvata
• Tuṅga-kāraṇya
• Vedas
• Munis

FAQs

What does this verse convey about traditional Vedic learning settings?

It depicts Vedic study as taking place in a forest-āśrama environment, led by a disciplined teacher who instructs groups of sages through recitation and explanation.

How does the verse define the qualifications of a spiritual teacher?

It highlights brahmacarya (celibate discipline) and jitendriyatva (mastery over the senses) as core qualifications that support the authority to teach sacred knowledge.

What ethical or practical lesson is emphasized here?

The verse underscores that learning and transmitting sacred wisdom is grounded in self-restraint, purity of conduct, and commitment to disciplined study.