Previous Verse
Next Verse

Shloka 83

Karma, Non-Violence, Tīrtha & Gaṅgā Merit, Vaiṣṇava Protection, Śālagrāma Worship, and Ekādaśī as Deliverance

पातकं तु महद्यच्च तथा क्षुद्रोपपातकम् । प्राणायामैः क्षणात्सर्वं भस्मसात्कुरुते नरः

pātakaṃ tu mahadyacca tathā kṣudropapātakam | prāṇāyāmaiḥ kṣaṇātsarvaṃ bhasmasātkurute naraḥ

महापातकं यच्च तथा क्षुद्रोपपातकम्। प्राणायामैः क्षणात् सर्वं नरः भस्मसात्करोति॥

पातकम्sin
पातकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपातक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थक
महत्great
महत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier)
यत्which
यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकार/समुच्चयार्थ (in that way/also)
क्षुद्र-उपपातकम्a minor sin (secondary offence)
क्षुद्र-उपपातकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootक्षुद्र (प्रातिपदिक) + उपपातक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास (क्षुद्रं च तत् उपपातकम्)
प्राणायामैःby breath-controls
प्राणायामैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootप्राणायाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन
क्षणात्within a moment
क्षणात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; अवधी/कालार्थे ‘within a moment’
सर्वम्all (of it)
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समस्तवाचक
भस्मसात्to ashes
भस्मसात्:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभस्मसात् (अव्यय/गतिः)
Formगतिसंज्ञक अव्यय (gati), क्रियाविशेषण; ‘भस्म’ + ‘सात्’ (to the state of ashes)
कुरुतेmakes/turns
कुरुते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
नरःa man/person
नरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

Unspecified (narrative voice within Svarga-khaṇḍa; likely within a dialogue context, but not identifiable from the single verse alone)

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: adbhuta

Sandhi Resolution Notes: महद्यच्च → महत् + यत् + च; क्षुद्रोपपातकम् → क्षुद्र + उपपातकम्; क्षणात्सर्वं → क्षणात् + सर्वम्; भस्मसात्कुरुते → भस्मसात् + कुरुते

FAQs

It states that both great sins (pātaka) and lesser/secondary offences (upapātaka) can be destroyed through prāṇāyāma, emphasizing its purificatory power.

It presents prāṇāyāma as a yogic purification method with moral consequences: disciplined breath is portrayed as a means to burn away karmic impurity and wrongdoing.

The verse implies that inner discipline and self-regulation (through breath control) are powerful tools for moral reform and purification, encouraging sincere corrective practice rather than despair over past faults.