Shloka 49
युधिष्ठिरस्य अर्जुनप्रेषण-युक्तिवर्णनम् | Yudhiṣṭhira’s Rationale for Sending Arjuna and Request to Dhaumya
Devanagari script
ऋषिकुल्यां समासाद्य नर: स्नात्वा विकल्मष: । देवान् पितृश्चार्चयित्वा ऋषिलोकं प्रपद्यते,ऋषिकुल्यामें जाकर स्नान करके पापरहित मानव देवताओं और पितरोंकी पूजा करके ऋषिलोकमें जाता है
Transliteration
ṛṣikulyāṃ samāsādya naraḥ snātvā vikalmaṣaḥ | devān pitṝś cārcayitvā ṛṣilokaṃ prapadyate ||
Translation
ऋषिकुल्यां समासाद्य नरः स्नात्वा विकल्मषः । देवान् पितॄंश्चार्चयित्वा ऋषिलोकं प्रपद्यते ॥
Word by Word
ऋषिकुल्याम्in the (river/stream) Ṛṣikulyā
ऋषिकुल्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootऋषिकुल्या
FormFeminine, Locative, Singular
समासाद्यhaving reached/approached
समासाद्य:
TypeVerb
Rootसम्-आ-√सद्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), Non-finite
नरःa man
नरः:
Karta
TypeNoun
Rootनर
FormMasculine, Nominative, Singular
स्नात्वाhaving bathed
स्नात्वा:
TypeVerb
Root√स्ना
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), Non-finite
विकल्मषःfree from sin/impurity
विकल्मषः:
Karta
TypeAdjective
Rootविकल्मष
FormMasculine, Nominative, Singular
देवान्the gods
देवान्:
Karma
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Accusative, Plural
पितॄन्the ancestors (manes)
पितॄन्:
Karma
TypeNoun
Rootपितृ
FormMasculine, Accusative, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
अर्चयित्वाhaving worshipped
अर्चयित्वा:
TypeVerb
Root√अर्च्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), Non-finite
ऋषिलोकम्the world/realm of sages
ऋषिलोकम्:
Karma
TypeNoun
Rootऋषिलोक
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रपद्यतेattains/goes to
प्रपद्यते:
TypeVerb
Rootप्र-√पद्
FormLat (Present), Atmanepada, Third, Singular
Speaker
घुलस्त्य उवाच
Characters & Entities
Ṛ
ṚṣikulyāD
Devas (gods)P
Pitṛs (ancestors)Ṛ
Ṛṣiloka (realm of seers)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes