Adhyaya 313
Chapter Arc: A brahmana-guest arrives before Karna, and the famed giver is tested: what will he offer when the request touches his very body? → Karna offers villages, herds, gold, and pleasures—yet the brahmana refuses all ordinary gifts, hinting at a desire that cannot be repaid by wealth. The disguise tightens: it is Indra, seeking to blunt the invincible armor of Surya’s son for the sake of his own son Arjuna. → Karna, unwavering in dana-dharma, tears from his own flesh the divine kavacha and kundala and gives them away—choosing honor over survival. Indra, moved yet strategic, grants Karna the amogha Shakti: a single, unfailing weapon that will surely slay one roaring, mighty foe in battle. → Indra warns of the Shakti’s peril if used carelessly; its power is certain, but its use is bounded. Karna stands diminished in protection yet armed with a terrible certainty—his generosity becomes both his glory and his doom’s seed. → The gift’s condition hangs like fate: whom will Karna choose to kill with the one infallible Shakti, and what price will that choice exact in the coming war?
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका $ “लोक मिलाकर कुल २५३ “लोक हैं) #+/ (9) #::..# #25--7 दशाधिकत्रिशततमोब& ध्याय: इन्द्रका कर्णको अमोघ शक्ति देकर बदलेमें उसके कवच- कुण्डल लेना वैशम्पायन उवाच देवराजमनुप्राप्तं ब्राह्मणच्छ्मना वृतम् । दृष्टवा स्वागतमित्याह न बुबोधास्य मानसम्
वैशम्पायन उवाच—देवराजमिन्द्रं ब्राह्मणच्छद्मना वृतम् अनुप्राप्तं दृष्ट्वा कर्णः स्वागतमित्युवाच; तदा तस्येन्द्रस्य मनोभावं कर्णो न बुबोध।
Verse 2
हिरण्यकण्ठी: प्रमदा ग्रामान् वा बहुगोकुलान् । कि ददानीति तं विप्रमुवाचाधिरथिस्तत:
ततः स अधिरथिः तं विप्रं उवाच—किं ते ददामि? हिरण्यकण्ठीः प्रमदाः, ग्रामान् वा बहुगोकुलान्?
Verse 3
ब्राह्मण उवाच हिरण्यकण्ठ्यः प्रमदा यच्चान्यत् प्रीतिवर्धनम् । नाहं दत्तमिहेच्छामि तदर्थि भ्य: प्रदीयताम्
ब्राह्मण उवाच—हिरण्यकण्ठ्यः प्रमदाः यच्चान्यत् प्रीतिवर्धनम्। नाहं दत्तमिहेच्छामि; तदर्थिभ्यः प्रदीयताम्॥
Verse 4
यदेतत् सहजं वर्म कुण्डले च तवानघ । एतदुत्कृत्य मे देहि यदि सत्यव्रतो भवान्,अनघ! यदि तुम सत्यव्रती हो, तो ये जो तुम्हारे शरीरके साथ ही उत्पन्न हुए कवच और कुण्डल हैं, इन्हें काटकर मुझे दे दो
यदेतत् सहजं वर्म कुण्डले च तवानघ। एतदुत्कृत्य मे देहि यदि सत्यव्रतो भवान्॥
Verse 5
एतदिच्छाम्यहं क्षिप्र॑ं त्वया दत्तं परंतप । एष मे सर्वलाभानां लाभ: परमको मत:,परंतप! तुम्हारा दिया हुआ यही दान मैं शीघ्रतापूर्वक लेना चाहता हूँ। यही मेरे लिये सम्पूर्ण लाभोंमें सबसे बढ़कर लाभ है
एतदिच्छाम्यहं क्षिप्रं त्वया दत्तं परंतप। एष मे सर्वलाभानां लाभः परमको मतः॥
Verse 6
कर्ण उवाच अवनिं प्रमदा गाश्न निवापं बहुवार्षिकम् । तत् ते विप्र प्रदास्यामि न तु वर्म सकुण्डलम्
कर्ण उवाच—अवनिं प्रमदाः गावश्च निवापं बहुवार्षिकम् । तत् ते विप्र प्रदास्यामि न तु वर्म सकुण्डलम् ॥
Verse 7
वैशम्पायन उवाच एवं बहुविधैर्वाक्यैर्याच्यमान: स तु द्विज: । कर्णेन भरतश्रेष्ठ नान्यं वरमयाचत
वैशम्पायन उवाच—एवं बहुविधैर्वाक्यैर्याच्यमानः स तु द्विजः । कर्णेन भरतश्रेष्ठ नान्यं वरमयाचत ॥
Verse 8
सान्त्वितश्न यथाशक्ति पूजितश्न यथाविधि । न चान्यं॑ स द्विजश्रेष्ठ; कामयामास वै वरम्
सान्त्वितश्च यथाशक्ति पूजितश्च यथाविधि । न चान्यं स द्विजश्रेष्ठः कामयामास वै वरम् ॥
Verse 9
यदा नानय॑ प्रवृणुते वरं वै द्विजसत्तम: । (विनास्य सहजं वर्म कुण्डले च विशाम्पते) । तदैनमब्रवीद् भूयो राधेय: प्रहसन्निव
यदा नान्यं प्रवृणुते वरं वै द्विजसत्तमः । विनास्य सहजं वर्म कुण्डले च विशाम्पते । तदैनमब्रवीद् भूयो राधेयः प्रहसन्निव ॥
Verse 10
सहजं वर्म मे विप्र कुण्डले चामृतोद््भवे । तेनावध्यो5स्मि लोकेषु ततो नैतज्जहाम्पयहम्
सहजं वर्म मे विप्र कुण्डले चामृतोद्भवे । तेनावध्योऽस्मि लोकेषु ततो नैतज्जहाम्यहम् ॥
Verse 11
विशाल पृथिवीराज्यं क्षेमं निहतकण्टकम् । प्रतिगृह्लीष्व मत्तस्त्वं साधु ब्राह्मणपुजड़व,“ब्राह्मणप्रवर! आप मुझसे समूची पृथ्वीका कल्याणमय, अकण्टक, विशाल एवं उत्तम साम्राज्य ले लें
वैशम्पायन उवाच— विशालं पृथिवीराज्यं क्षेमं निहतकण्टकम् । प्रतिगृहाण मत्तस्त्वं साधु ब्राह्मणपूजक, ब्राह्मणप्रवर ॥
Verse 12
कुण्डलाभ्यां विमुक्तो5हं वर्मणा सहजेन च । गमनीयो भविष्यामि शत्रूणां द्विजसत्तम,द्विजश्रेष्ठ इस सहज कवच और दोनों कुण्डलोंसे वंचित हो जानेपर मैं शत्रुओंका वध्य हो जाऊँगा (अतः इन्हें न माँगिये)!
कुण्डलाभ्यां विमुक्तोऽहं वर्मणा सहजेन च । गमनीयो भविष्यामि शत्रूणां द्विजसत्तम । तस्मान्मा तानि याचस्व ॥
Verse 13
वैशम्पायन उवाच यदान्यं न वरं वव्रे भगवान् पाकशासन: । ततः प्रहस्य कर्णस्तं पुनरित्यब्रवीद् वच:
वैशम्पायन उवाच— यदान्यं न वरं वव्रे भगवान् पाकशासनः । ततः प्रहस्य कर्णस्तं पुनरित्यब्रवीद्वचः ॥
Verse 14
विदितो देवदेवेश प्रागेवासि मम प्रभो | नतु न््याय्यं मया दातुं तव शक्र वृथा वरम्
विदितो देवदेवेश प्रागेवासि मम प्रभो । न तु न्याय्यं मया दातुं तव शक्र वृथा वरम् ॥
Verse 15
त्वं हि देवेश्वर: साक्षात् त्वया देयो वरो मम । अन््येषां चैव भूतानामी श्वरो हासि भूतकृत्
त्वं हि देवेश्वरः साक्षात् त्वया देयो वरो मम । अन्येषां चैव भूतानामीश्वरः सि भूतकृत् ॥
Verse 16
यदि दास्यामि ते देव कुण्डले कवचं तथा | वध्यतामुपयास्यामि त्वं च शक्रावहास्यताम्
वैशम्पायन उवाच—देव! यदि ते कुण्डले कवचं च दास्यामि, तदा वध्यतामुपयास्यामि; त्वं च शक्र लोकेऽवहास्यतां गमिष्यसि। तस्माच्छक्र! किंचिद् विनिमयं दत्त्वा यथेच्छं मम कुण्डले उत्तमं कवचं च गृहाण; अन्यथा न दातुं शक्नोमि।
Verse 17
तस्माद् विनिमयं कृत्वा कुण्डले वर्म चोत्तमम् | हरस्व शक्र काम॑ मे न दद्यामहमन्यथा
तस्माद् विनिमयं कृत्वा कुण्डले वर्म चोत्तमम्। हरस्व शक्र कामं मे; न दद्यामहमन्यथा॥
Verse 18
शक्र उवाच विदितो*<हं रवे: पूर्वमायानेव तवान्तिकम् । तेन ते सर्वमाख्यातमेवमेतन्न संशय:
शक्र उवाच—विदितोऽहं रवेर् पूर्वम् आयानेव तवान्तिकम्। तेन ते सर्वमाख्यातम्; एवमेतन्न संशयः॥
Verse 19
काममस्तु तथा तात तव कर्ण यथेच्छसि । वर्जयित्वा तु मे वज्॑ प्रवृणीष्व यथेच्छसि,तात कर्ण! तुम्हारी रुचिके अनुसार इन वस्तुओंका परिवर्तन ही हो जाय। मेरे वज्ञको छोड़कर तुम जो चाहो, वही आयुध मुझसे माँग लो
काममस्तु तथा तात तव कर्ण यथेच्छसि। वर्जयित्वा तु मे वज्रं प्रवृणीष्व यथेच्छसि॥
Verse 20
वैशम्पायन उवाच तत:ः कर्ण: प्रह्ृष्टस्तु उपसंगम्य वासवम् | अमाोधघां शक्तिमभ्येत्य वत्रे सम्पूर्णणानस:
वैशम्पायन उवाच—ततः कर्णः प्रहृष्टस्तु उपसंगम्य वासवम्। अमोघां शक्तिमभ्येत्य वरे सम्पूर्णमानसः॥
Verse 21
कर्ण उवाच वर्मणा कुण्डलाभ्यां च शक्ति मे देहि वासव । अमोधघां शत्रुसंघानां घातिनीं पृतनामुखे
कर्ण उवाच—वर्मणा कुण्डलाभ्यां च शक्ति मे देहि वासव । अमोघां शत्रुसंघानां घातिनीं पृतनामुखे ॥
Verse 22
कर्ण बोला--वासव! मेरे कवच और कुण्डल लेकर आप मुझे अपनी वह अमोघ शक्ति प्रदान कीजिये जो सेनाके अग्रभागमें शत्रुसमुदायका संहार करनेवाली है ।।
कर्ण उवाच—वासव! मे कवचं कुण्डले च गृहाण, अमोघां शक्तिं मे देहि या पृतनामुखे शत्रुसंघं निहन्ति । ततः संचिन्त्य मनसा मुहूर्तमिव वासवः, शक्त्यर्थं कर्णवाक्यं प्रत्युवाच नृपसत्तम ॥
Verse 23
कुण्डले मे प्रयच्छस्व वर्म चैव शरीरजम् । गृहाण कर्ण शक्ति त्वमनेन समयेन च
कुण्डले मे प्रयच्छस्व वर्म चैव शरीरजम् । गृहाण कर्ण शक्तिं त्वमनेन समयेन च ॥
Verse 24
अमोघा हन्ति शतश: शत्रून् मम करच्युता । पुनश्न पाणिमभ्येति मम दैत्यान् विनिघ्नतः:
अमोघा हन्ति शतशः शत्रून् मम करच्युता । पुनश्च पाणिमभ्येति मम दैत्यान् विनिघ्नतः ॥
Verse 25
सेयं तव करप्राप्ता हत्वैकं रिपुमूर्जितम् गर्जन्तं प्रतपन्तं च मामेवैष्यति सूतज
सेयं तव करप्राप्ता हत्वैकं रिपुमूर्जितम् । गर्जन्तं प्रतपन्तं च मामेवैष्यति सूतज ॥
Verse 26
कर्ण उवाच एकमेवाहमिच्छामि रिपुं हन्तुं महाहवे । गर्जन्तं प्रतपन्तं च यतो मम भयं भवेत्
कर्ण उवाच—एकमेवाहमिच्छामि रिपुं हन्तुं महाहवे। गर्जन्तं प्रतपन्तं च यतो मम भयं भवेत्॥
Verse 27
इन्द्र रवाच एकं हनिष्यसि रिपुं गर्जन्तं बलिनं रणे । त्वंतुयंप्रार्थयस्येकं रक्ष्यते स महात्मना
इन्द्र उवाच—एकं हनिष्यसि रिपुं गर्जन्तं बलिनं रणे। त्वं तु यं प्रार्थयस्येकं रक्ष्यते स महात्मना॥
Verse 28
यमाहुर्वेदविद्वांसो वराहमपराजितम् | नारायणमचिन्त्यं च तेन कृष्णेन रक्ष्यते
यमाहुर्वेदविद्वांसो वराहमपराजितम्। नारायणमचिन्त्यं च तेन कृष्णेन रक्ष्यते॥
Verse 29
कर्ण उवाच एवमप्यस्तु भगवन्नेकवीरवधे मम । अमोधां देहि मे शक्ति यथा हन्यां प्रतापिनम्
कर्ण उवाच—एवमप्यस्तु भगवन्नेकवीरवधे मम। अमोधां देहि मे शक्तिं यथा हन्यां प्रतापिनम्॥
Verse 30
उत्कृत्य तु प्रदास्यामि कुण्डले कवचं च ते । निकृत्तेषु तु गात्रेषु न मे बीभत्सता भवेत्
उत्कृत्य तु प्रदास्यामि कुण्डले कवचं च ते। निकृत्तेषु तु गात्रेषु न मे बीभत्सता भवेत्॥
Verse 31
इन्द्र वाच न ते बीभत्सता कर्ण भविष्यति कथजठ्चन । व्रणश्वैव न गात्रेषु यस्त्वं नानृतमिच्छसि
इन्द्र उवाच—न ते बीभत्सता कर्ण भविष्यति कथञ्चन। व्रणाश्चैव न गात्रेषु भविष्यन्ति, यस्त्वं नानृतमिच्छसि॥
Verse 32
यादृशस्ते पितुर्वर्णस्तेजश्च॒ वदतां वर । तादृशेनैव वर्णेन त्वं कर्ण भविता पुन:
यादृशस्ते पितुर्वर्णस्तेजश्च वदतां वर। तादृशेनैव वर्णेन त्वं कर्ण भविता पुनः॥
Verse 33
विद्यमानेषु शस्त्रेषु यद्यमोघामसंशये । प्रमत्तो मोक्ष्यसे चापि त्वय्येवैषा पतिष्यति
विद्यमानेषु शस्त्रेषु यद्येमोघामसंशयम्। प्रमत्तो मोक्ष्यसे चापि त्वय्येवैषा पतिष्यति॥
Verse 34
कर्णको इन्द्रका शक्ति-दान युधिष्ठिर और बगुलारूपधारी यक्ष कर्ण उवाच संशयं परमं प्राप्प विमोक्ष्ये वासवीमिमाम् । यथा मामात्थ शक्र त्वं सत्यमेतद् ब्रवीमि ते
कर्ण उवाच—संशयं परमं प्राप्य विमोक्ष्ये वासवीमिमाम्। यथा मामात्थ शक्र त्वं सत्यमेतद्ब्रवीमि ते॥
Verse 35
वैशम्पायन उवाच ततः शक्ति प्रज्वलितां प्रतिगृह्म विशाम्पते । शस्त्र गृहीत्वा निशितं सर्वगात्राण्यकृन्तत
वैशम्पायन उवाच—ततः शक्तिं प्रज्वलितां प्रतिगृह्य विशाम्पते। शस्त्रं गृहीत्वा निशितं सर्वगात्राण्यकृन्तत॥
Verse 36
ततो देवा मानवा दानवाश्न निकृन्तन्तं कर्णमात्मानमेवम् । दृष्टवा सर्वे सिंहनादान् प्रणेदु- न हास्यासीन्मुखजो वै विकार:
ततो देवा मानवा दानवाश्च तं कर्णमात्मानमेवं निकृन्तन्तं दृष्ट्वा सर्वे सिंहनादान् प्रणेदुः। न चास्य मुखजो वै विकारः कश्चिदासीद्॥
Verse 37
ततो दिव्या दुन्दुभय: प्रणेदु: पपातोच्चै: पुष्पवर्ष च दिव्यम् दृष्टवा कर्ण शस्त्रसंकृत्तगात्रं मुहुश्नापि स्मयमानं नृवीरम्
ततो दिव्या दुन्दुभयः प्रणेदुः पपातोच्चैः पुष्पवर्षं च दिव्यम्। दृष्ट्वा कर्णं शस्त्रसंकृत्तगात्रं मुहुः स्मयमानं नृवीरम्॥
Verse 38
ततश्कछित्त्वा कवचं दिव्यमज्भात् तथैवार्द् प्रददौ वासवाय । तथोत्कृत्य प्रददौ कुण्डले ते कर्णात् तस्मात् कर्मणा तेन कर्ण:
ततः कृत्वा छित्त्वा कवचं दिव्यमद्भुतं तथैवार्द्रं प्रददौ वासवाय। तथोत्कृत्य प्रददौ कुण्डले ते कर्णात् तस्मात् कर्मणा तेन कर्णः॥
Verse 39
ततः शक्र: प्रहसन् वज्चयित्वा कर्ण लोके यशसा योजयित्वा । कृतं कार्य पाण्डवानां हि मेने ततः पश्चाद् दिवमेवोत्पपात
ततः शक्रः प्रहसन् वञ्चयित्वा कर्णं लोके यशसा योजयित्वा। कृतं कार्यं पाण्डवानां हि मेने ततः पश्चाद् दिवमेवोत्पपात॥
Verse 40
श्रुत्वा कर्ण मुषितं धार्तराष्ट्र दीना: सर्वे भग्नदर्पा इवासन् | तां चावस्थां गमितं सूतपुत्र श्र॒त्वा पार्था जहृषु: काननस्था:
श्रुत्वा कर्णं मुषितं धार्तराष्ट्रा दीनाः सर्वे भग्नदर्पा इवासन्। तां चावस्थां गमितं सूतपुत्रं श्रुत्वा पार्था जहृषुः काननस्थाः॥
Verse 41
जनमेजय उवाच क्वस्था वीरा: पाण्डवास्ते बभूवु: कुतश्चैते श्रुतवन्त: प्रियं तत् कि वाकार्षद्धादिशेडब्दे व्यतीते तन्मे सर्व भगवान् व्याकरोतु
जनमेजय उवाच—क्व स्थिता वीराः पाण्डवास्ते तदा? कुतश्च कथं च तद् प्रियं वार्तां श्रुतवन्तः? द्वादशे वर्षे व्यतीते च किं चक्रुः? भगवन्, तत् सर्वं मे स्पष्टं व्याख्यातुमर्हसि।
Verse 42
वैशम्पायन उवाच लब्ध्वा कृष्णां सैन्धवं द्रावयित्वा विप्रै: सार्ध काम्यकादाश्रमात् ते । मार्कण्डेयाच्छुतवन्तः पुराणं देवर्षीणां चरितं विस्तरेण
वैशम्पायन उवाच—लब्ध्वा कृष्णां सैन्धवं च द्रावयित्वा काम्यकादाश्रमात्, ते पाण्डवाः सह विप्रैर्मार्कण्डेयात् पुराणाख्यानं श्रुतवन्तः; देवर्षीणां चरितं विस्तरेण च शुश्रुवुः।
Verse 309
इस प्रकार श्रीमह्याभारत वनपर्वके अन्तर्गत कुण्डलाहरणपर्वमें राधाको कर्णकी प्राप्तिविषयक तीन सौ नवाँ अध्याय पूरा हुआ
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि कुण्डलाहरणपर्वणि राधायाः कर्णप्राप्तिविषयको नवाधिकत्रिशततमोऽध्यायः समाप्तः।
Verse 310
(प्रत्याजग्मु: सरथा: सानुयात्रा: सर्वे: सार्थ सूतपौरोगवैस्ते । ततो युयुर्दवतवने नृवीरा निस्तीर्यवं वनवासं समग्रम् ।।
प्रत्याजग्मुः सरथाः सानुयात्राः सर्वे सार्थं सूतपौरोगवैस्ते। ततो ययुर्द्वैतवने नृवीरा निस्तीर्य वनवासं समग्रम्॥ इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि कुण्डलाहरणपर्वणि कवचकुण्डलदाने दशाधिकत्रिशततमोऽध्यायः।
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.