Mahabharata 3.270.22 — Vana Parva, Adhyaya 270, Shloka 22
अध्याय २७०: प्रहस्त-वधः, धूम्राक्ष-हननं, कुम्भकर्ण-प्रबोधनम्
Chapter 270: Slaying of Prahasta; Defeat of Dhūmrākṣa; Awakening of Kumbhakarṇa
“बहुमूल्य धनुष और बाण ले लीजिये और शीघ्र ही शत्रुके मार्गकका अनुसरण कीजिये। कहीं ऐसा न हो कि डाँट-डपट और दण्डके भयसे मोहित और व्याकुलचित्त हो अपना उदास मुख लिये द्रौपदी किसी अयोग्य पुरुषको आत्मसमर्पण कर दे। ऐसी घटना घटित होनेसे पहले ही वहाँ पहुँच जाइये। यदि राजकुमारी कृष्णा किसी पराये पुरुषके हाथमें पड़ गयी तो समझ लीजिये किसीने उत्तम घीसे भरी हुई खुवाको राखमें डाल दिया
vaiśampāyana uvāca |
ma vaḥ priyāyāḥ sunāsaṃ sulocanaṃ candraprabhācchaṃ vadanaṃ prasannam |
spṛśyācchubhaṃ kaścid akṛtyakārī śvā vai puroḍāśam ivādhvarastham |
etāni vartmāny anuyāta śīghraṃ mā vaḥ kālaḥ kṣipram ihātyagād vai ||
वैशम्पायन उवाच— बहुमूल्यं धनुर्बाणांश्च गृहित्वा शीघ्रं शत्रोर्वर्त्मान्यनुयात। मा दण्डभयात् तर्जनभयाच्च मोहिता व्याकुलचित्ता द्रौपदी उदासवदना कस्यचिदयोग्यस्यात्मानं समर्पयेत्; तदपूर्वमेव तत्र गच्छत। यदि राजकुमारी कृष्णा परपुरुषहस्तं गता, तद् घृतपूर्णा खुवा भस्मनि क्षिप्ता स्यात्, तुषाग्नौ हविर्हुतं स्यात्, देवपूजार्था स्रक् श्मशानेऽपविद्धा स्यात्, यज्ञमण्डपे पवित्रः सोमो ब्राह्मणानामप्रमादेन शुना लीलिहितः स्यात्, महत्यरण्ये शिकारदोषेण मलिनः शृगालः पवित्रं सरोवरं विगाह्यापवित्रं कुर्यात्। अतः तदनिष्टात् पूर्वमेव शीघ्रं तत्र गच्छत। मा वः प्रियायाः सुलोचनस्याः सुनासिकायाः चन्द्रप्रभाच्छं प्रसन्नं शुचि वदनं कश्चिदकृत्यकारी स्पृशेत्—यथा श्वा यज्ञस्थं पुरोडाशं लीलिहेत्। एतानि वर्त्मान्यनुयात शीघ्रं; मा वः कालः क्षिप्रमिहात्यगात्॥
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
When grave injustice is imminent, dharma demands swift, decisive action. The verse frames violation of a virtuous woman’s dignity as a profound moral and symbolic pollution, comparable to the desecration of a consecrated sacrificial offering.
Vaiśampāyana reports an urgent exhortation to pursue the enemy immediately along the visible tracks, so that Draupadī (Kṛṣṇā) is not seized or touched by an unworthy man. The speaker uses Vedic-sacrificial metaphors (a dog licking the puroḍāśa) to stress the disgrace and impurity that would result if they delay.
Ask anything about this verse
Curious about the meaning, context, or a word? Ask, and continue the conversation in the Vedapath app.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.