Shloka 45
उद्योगपर्व — अध्याय ९३: कृष्णस्य धृतराष्ट्रोपदेशः
Kṛṣṇa’s Counsel to Dhṛtarāṣṭra in the Assembly
Devanagari script
त्वरमाणस्ततो भृत्यानासनानीत्यचोदयत् | “पवित्र अन्तःकरणवाले इन मुनियोंकी शीघ्र पूजा की जानी चाहिये।” शान्तनुनन्दन भीष्मने मुनियोंको देखकर सभाद्वारपर स्थित हुए राजकर्मचारियोंको बड़ी उतावलीके साथ आज्ञा दी--'अरे! आसन लाओ' || ४४ ह ।। आसनान्यथ मृष्टानि महान्ति विपुलानि च
Transliteration
tvaramāṇas tato bhṛtyān āsanānīty acodayat | “pavitra antaḥkaraṇavāle in muniyoṅkī śīghra pūjā kī jānī cāhiye.” śāntanunandana bhīṣmane muniyoṅko dekhkar sabhādvārapar sthit hue rājakarmacāriyoṅko baṛī utāvalī ke sāth ājñā dī—'are! āsan lāo' || āsanāny atha mṛṣṭāni mahānti vipulāni ca ||
Translation
त्वरमाणस्ततो भृत्यान् आसनानीत्य चोदयत्। आसनान्यथ मृष्टानि महान्ति विपुलानि च॥
Word by Word
त्वरमाणःhastening
त्वरमाणः:
Karta
TypeVerb
Rootत्वर् (धातु) → त्वरमाण (शतृ/शानच् वर्तमान कृदन्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
ततःthen/from there
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः
भृत्यान्servants/attendants
भृत्यान्:
Karma
TypeNoun
Rootभृत्य
FormMasculine, Accusative, Plural
आसनानिseats
आसनानि:
Karma
TypeNoun
Rootआसन
FormNeuter, Accusative, Plural
इतिthus (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
अचोदयत्he urged/commanded
अचोदयत्:
TypeVerb
Rootचुद् (धातु)
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada
आसनानिseats
आसनानि:
Karma
TypeNoun
Rootआसन
FormNeuter, Accusative, Plural
अथthen/now
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
मृष्टानिcleaned/polished
मृष्टानि:
Karma
TypeAdjective
Rootमृष्ट (√मृज् कृदन्त/विशेषण)
FormNeuter, Accusative, Plural
महान्तिgreat/large
महान्ति:
Karma
TypeAdjective
Rootमहत्
FormNeuter, Accusative, Plural
विपुलानिspacious/ample
विपुलानि:
Karma
TypeAdjective
Rootविपुल
FormNeuter, Accusative, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaB
BhīṣmaŚ
ŚāntanuM
munis (sages)B
bhṛtyas (attendants/servants)R
rāja-karmacāriṇas (royal officials)S
sabhā-dvāra (assembly hall entrance)Ā
āsana (seats)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes