Shloka 15

अध्याय ८२ — केशवप्रयाणे निमित्तदर्शनम्

Omens and Reception During Keśava’s Departure

Devanagari script

त॑ दीप्तमिव कालाग्निमाकाशगमिवाशुगम्‌ । सूर्यचन्द्रप्रकाशा भ्यां चक्राभ्यां समलंकृतम्‌,वह रथ प्रलयकालीन अग्निके समान दीप्तिमान्‌ू, विमानके सदृश शीघ्रगामी तथा सूर्य और चन्द्रमाके समान तेजस्वी दो गोलाकार चक्रोंसे सुशोभित था

Transliteration

taṁ dīptam iva kālāgnim ākāśagam ivāśugam | sūryacandraprakāśābhyāṁ cakrābhyāṁ samalaṅkṛtam ||

Translation

तदीप्तमिव कालाग्निमाकाशगमिवाशुगम् । सूर्यचन्द्रप्रकाशाभ्यां चक्राभ्यां समलङ्कृतम् ॥

Word by Word

• तत्: that (it)
• तत्: Karta
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• दीप्तम्: blazing, radiant
• दीप्तम्: Karta
• Type: Adjective
• Root: दीप्त (√दीप्)
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• इव: like, as if
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• कालाग्निम्: the fire of Time (doomsday fire)
• Type: Noun
• Root: कालाग्नि
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• आकाशगम्: sky-going, moving in the sky
• आकाशगम्: Karta
• Type: Adjective
• Root: आकाशग (आकाश + ग)
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• इव: like, as if
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• आशुगम्: swift-moving
• आशुगम्: Karta
• Type: Adjective
• Root: आशुग
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• सूर्यचन्द्रप्रकाशाभ्याम्: by/with the radiances of sun and moon
• सूर्यचन्द्रप्रकाशाभ्याम्: Karana
• Type: Noun
• Root: सूर्यचन्द्रप्रकाश
• Form: Masculine, Instrumental, Dual

• चक्राभ्याम्: with two wheels/discs
• चक्राभ्याम्: Karana
• Type: Noun
• Root: चक्र
• Form: Neuter, Instrumental, Dual

• समलङ्कृतम्: adorned, decorated
• समलङ्कृतम्: Karta
• Type: Adjective
• Root: समलङ्कृत (सम् + अलङ्कृत, √कृ)
• Form: Neuter, Nominative, Singular

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• chariot (ratha)
• kālāgni (apocalyptic fire)
• sun (sūrya)
• moon (candra)
• wheels (cakra)