Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

अध्याय ६६: संजयेन जनार्दन-प्रभाववर्णनम्

Sañjaya on Janārdana’s Decisive Sovereignty

धृतराष्ट्र बोले--गवल्गणपुत्र संजय! यहाँ अपनी सेनामें जो कुछ भी प्रबलता या दुर्बलता है, उसका हमसे वर्णन करो। इसी प्रकार पाण्डवोंकी भी सारी बातें तुम अच्छी तरह जानते हो, अत: बताओ; ये किन बातोंमें बढ़े-चढ़े हैं और उनमें कौन-कौन-सी त्रुटियाँ हैं? ४ ।। त्वमेतयो: सारवित्‌ सर्वदर्शी धर्मार्थयोर्निपुणो निश्चयज्ञ: । स मे पृष्ट: संजय ब्रूहि सर्व युध्यमाना: कतरे5स्मिन्‌ न सन्ति,संजय! तुम इन दोनों पक्षोंके बलाबलको जाननेवाले, सर्वदर्शी, धर्म और अर्थके ज्ञानमें निपुण तथा निश्चित सिद्धान्तके ज्ञाता हो; अतः मेरे पूछनेपर सब बातें साफ-साफ कहो। युद्धमें प्रवृत्त होनेपर किस पक्षके लोग इस लोकमें जीवित नहीं रह सकते?

tvam etayoḥ sāravit sarvadarśī dharmārthayor nipuṇo niścayajñaḥ | sa me pṛṣṭaḥ sañjaya brūhi sarvaṃ yudhyamānāḥ katare 'smin na santi ||

त्वमेतयोः सारवित् सर्वदर्शी धर्मार्थयोर्निपुणो निश्चयज्ञः । स मे पृष्टः संजय ब्रूहि सर्वं युध्यमानाः कतरेऽस्मिन् न सन्ति ॥

त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypeNoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
एतयोःof these two (sides)
एतयोः:
Sambandha
TypePronoun
Rootएतद्
Form—, Genitive, Dual
सारवित्knower of the essence/strength (lit. essence-knower)
सारवित्:
Karta
TypeNoun
Rootसारविद्
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वदर्शीall-seeing
सर्वदर्शी:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्वदर्शिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
धर्मार्थयोःof dharma and artha
धर्मार्थयोः:
Sambandha
TypeNoun
Rootधर्मार्थ
FormMasculine, Genitive, Dual
निपुणःskilled, proficient
निपुणः:
Karta
TypeAdjective
Rootनिपुण
FormMasculine, Nominative, Singular
निश्चयज्ञःknower of certainty/decisions
निश्चयज्ञः:
Karta
TypeNoun
Rootनिश्चयज्ञ
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe/that (you, being such)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
मेof me / my
मे:
Sambandha
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Singular
पृष्टःasked (having been asked)
पृष्टः:
Karta
TypeVerb
Rootप्रच्छ्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular
संजयO Sanjaya
संजय:
Sambodhana
TypeNoun
Rootसंजय
FormMasculine, Vocative, Singular
ब्रूहिtell, speak
ब्रूहि:
Kriya
TypeVerb
Rootब्रू
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Accusative, Singular
युध्यमानाःfighting, engaged in battle
युध्यमानाः:
Karta
TypeVerb
Rootयुध्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Plural
कतरेwhich (of the two) (people)
कतरे:
Karta
TypePronoun
Rootकतर
FormMasculine, Nominative, Plural
अस्मिन्in this (world/realm)
अस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
सन्तिare, exist
सन्ति:
Kriya
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent indicative, Third, Plural, Parasmaipada

वैशम्पायन उवाच

D
Dhṛtarāṣṭra
S
Sañjaya