Shloka 62
Udyoga-parva Adhyāya 47 — Arjuna’s Deterrent Declaration
Sañjaya’s Report
Devanagari script
कान्दिग्भूतं छिन्नगात्र विसंज्ञं दुर्योधनो द्रक्ष्यति सर्वसैन्यम् । हताश्चवीराग्रयनरेन्द्रनागं पिपासिते श्रान्तपत्रं भयारत॑म्
Transliteration
sañjaya uvāca |
kāndigbhūtaṃ chinnagātraṃ visaṃjñaṃ duryodhano drakṣyati sarvasainyam |
hatāś ca vīrāgrya-narendra-nāgaṃ pipāsite śrānta-patraṃ bhayārtaṃ ||
Translation
सञ्जय उवाच—दुर्योधनः स्वं सर्वसैन्यं कान्दिग्भूतं द्रक्ष्यति, छिन्नगात्रं विसंज्ञं च पतितम्। हतान् वीराग्र्यान् नरेन्द्रनागांश्च द्रक्ष्यति; गजांश्च पिपासितान् श्रान्तपत्रान् भयार्तान्। अधर्मनिश्चयजनितां विनाशलीलां समुपलभ्य, धर्मयुद्धविमुखस्य कर्मफलमवश्यं प्रत्यवेक्ष्य स दह्यते।
Word by Word
कान्दिग्भूतम्become directionless/confused about directions
कान्दिग्भूतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकान्दिग्भूत (कान्दिग् + भूत)
FormNeuter, Accusative, Singular
छिन्नगात्रम्with limbs cut off/mutilated
छिन्नगात्रम्:
Karma
TypeAdjective
Rootछिन्नगात्र (छिन्न + गात्र)
FormNeuter, Accusative, Singular
विसंज्ञम्unconscious/senseless
विसंज्ञम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविसंज्ञ
FormNeuter, Accusative, Singular
दुर्योधनःDuryodhana
दुर्योधनः:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्योधन
FormMasculine, Nominative, Singular
द्रक्ष्यतिwill see
द्रक्ष्यति:
TypeVerb
Rootदृश्
FormSimple Future (Luṭ), 3, Singular
सर्वम्all/entire
सर्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Accusative, Singular
सैन्यम्army
सैन्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसैन्य
FormNeuter, Accusative, Singular
हताःslain
हताः:
TypeAdjective
Rootहन् (हत)
FormMasculine, Nominative, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
वीराग्र्यforemost among heroes
वीराग्र्य:
TypeAdjective
Rootवीराग्र्य (वीर + अग्र्य)
FormMasculine, Nominative, Plural
नरेन्द्रkings/lords of men
नरेन्द्र:
TypeNoun
Rootनरेन्द्र (नर + इन्द्र)
FormMasculine, Nominative, Plural
नागाःelephants
नागाः:
TypeNoun
Rootनाग
FormMasculine, Nominative, Plural
पिपासितेwhen thirsty / in thirst
पिपासिते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootपिपासित (पिपासा + इत)
FormNeuter, Locative, Singular
श्रान्तwhen exhausted / in fatigue
श्रान्त:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootश्रान्त (श्रम्)
FormNeuter, Locative, Singular
पत्रम्wing/leaf; here: (as read) a ‘winged/feathered’ one or ‘leaf’ (textually uncertain)
पत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootपत्र
FormNeuter, Accusative, Singular
भयारतम्distressed by fear
भयारतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootभयारत (भय + आरत)
FormNeuter, Accusative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
स
संजय (Sañjaya)द
दुर्योधन (Duryodhana)स
सैन्य (the Kaurava host/army)न
नाग (war-elephants)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes