Shloka 11
उद्योगपर्व — अध्याय २५: संजयदूतवाक्यम्
Sañjaya’s Envoy-Speech on Peace
प्राप्तैश्वर्यो धृतराष्ट्रोडद्य राजा लालप्यते संजय कस्य हेतो: । प्रगृहा दुर्बुद्धिमनार्जवे रतं पुत्र मनन््दं मूढममन्त्रिणं तु
sañjaya uvāca |
prāptaiśvaryo dhṛtarāṣṭro ’dyarājā lālapyate sañjaya kasya hetoḥ |
pragṛhya durbuddhim anārjave rataṃ putraṃ nṛśaṃsaṃ mūḍham amantriṇaṃ tu ||
सञ्जय उवाच—प्राप्तैश्वर्यो धृतराष्ट्रोऽद्य राजा सञ्जय कस्य हेतोर्विलप्यते? दुर्बुद्धिमनार्जवे रतं प्रगृह्य पुत्रं मूढममन्त्रिणं तु, किमर्थं क्षेममिच्छन्निव शोकं पुनः पुनः करोति? यथा कश्चिद् ग्रीष्ममध्याह्ने शुष्कतृणकाष्ठसमाकीर्णे गहने वने वह्निं ददाति, स च वातप्रेरितो वह्निः सर्वतो व्याप्त्वा तस्यैव समीपमुपैति; तदा स स्वक्षेमभयात् पुनः पुनः शोचति—तथैव धृतराष्ट्रो विनाशहेतुमेवाश्रित्य शोकमाचरति।
संजय उवाच
Educational Q&A
Grief that follows from knowingly supporting unrighteous conduct is self-inflicted. Power and resources do not protect a ruler who abandons wise counsel and enables a destructive heir; lamentation cannot undo a chosen adharma.
Sañjaya comments on Dhṛtarāṣṭra’s present lament: despite having authority, the king has sided with Duryodhana—portrayed as ill-judged and counsel-less—and now mourns the danger he himself has helped ignite, likened to a man who starts a forest fire and then fears its return.