Shloka 40
धृतराष्ट्र-संजय संवादः — उपप्लव्यगमनाज्ञा
Dhṛtarāṣṭra–Saṃjaya Dialogue: Command to Proceed to Upaplavya
अनामयं मद्वचनेन पृच्छे: सर्वास्तथा द्रौपदेयांश्व॒ पञ्च । यद् यत् तत्र प्राप्तकालं परेभ्य- स्त्वं मन्येथा भारतानां हितं च | तद् भाषेथा: संजय राजमध्ये न मूर्च्ईयेद् यन्न च युद्धहेतु:
anāmayaṁ madvacanena pṛcchēḥ sarvāstathā draupadeyāṁś ca pañca | yad yat tatra prāptakālaṁ parebhyaḥ tvaṁ manyethā bhāratānāṁ hitaṁ ca | tad bhāṣethāḥ saṁjaya rājamadhye na mūrcchīyed yan na ca yuddhahetuḥ ||
वैशम्पायन उवाच— अनामयं मद्वचनेन पृच्छेः सर्वान् विशेषतः पञ्च द्रौपदेयान्। यद्यत् तत्र प्राप्तकालं परेषां मध्ये त्वं मन्येथाः भारतानां हितं च, तत् भाषेथाः संजय राजमध्ये; तथा भाषेथाः यथा राजा न मूर्च्छेत्, न च ते वाक्यं युद्धहेतुः स्यात्॥
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Speech should be both timely and welfare-oriented: one must convey what benefits the community, yet with restraint so that words do not destabilize the ruler or ignite conflict.
Vaiśampāyana reports instructions to Sañjaya: he is to convey a message, inquire about everyone’s well-being (notably Draupadī’s five sons), and speak in the king’s court in a way that promotes the Bhāratas’ good without provoking war.