भीष्मस्वप्न-स्मृत्युपाख्यानम् | Bhīṣma’s Dream-Linked Recollection of the Paraśurāma Combat
“काशिराजकन्ये! यदि भीष्मके विनाशके लिये तू प्रयत्न कर रही है और व्रतमें स्थित रहकर ही यदि तू अपना शरीर छोड़ेगी तो शुभे! तुझे टेढ़ी-मेढ़ी नदी होना पड़ेगा। केवल बरसातमें ही तेरे भीतर जल दिखायी देगा। तेरे भीतर तीर्थ या स्नानकी सुविधा बड़ी कठिनाईसे होगी। तू केवल बरसातकी नदी समझी जायगी। शेष आठ महीनोंमें तेरा पता नहीं लगेगा ।। भीमग्राहवती घोरा सर्वभूतभयड्करी । एवमुकक््त्वा ततो राजन् काशिकन्यां न्यवर्तत,“बरसातमें भी भयंकर ग्राहोंसे भरी रहनेके कारण तू समस्त प्राणियोंके लिये अत्यन्त भयंकर और घोरस्वरूपा बनी रहेगी।” राजन! काशिराजकी कन्यासे ऐसा कहकर मेरी परम सौभाग्यशालिनी माता गंगा देवी मुसकराती हुई लौट गयीं। तदनन्तर वह सुन्दरी कन्या पुनः कठोर तपफस्यामें प्रवृत्त हो कभी आठवें और कभी दसवें महीनेतक जल भी नहीं पीती थी
kāśirāja-kanye! yadi bhīṣmake vināśāya tvaṁ prayatnaṁ karosi, vratastheva ca yadi tvaṁ śarīraṁ tyakṣyasi, śubhe! tvāṁ vakrā-nadī bhavitum arhasi. kevalaṁ varṣāsu tava antarjale jalaṁ dṛśyate. tava madhye tīrtha-snāna-sukhaṁ mahā-kaṣṭena bhaviṣyati. tvaṁ kevalaṁ varṣā-nadīti saṁjñāṁ prāpsyasi. śeṣān aṣṭa māsān tava na lakṣyase. bhīma-grāhavati ghorā sarva-bhūta-bhayaṅkarī. evam uktvā tato rājan kāśikanyāṁ nyavartata. varṣāsv api bhayaṅkara-grāhair bharitā satī tvaṁ sarva-prāṇināṁ pratyantaṁ bhayaṅkarā ghorarūpā bhaviṣyasi. rājan! kāśirājasya kanyām evam uktvā mama paramasaubhāgyavatī mātā gaṅgādevī smayamānā nivavṛte. tadanantaraṁ sā sundarī kanyā punaḥ kaṭhora-tapasyāṁ pravṛttā, kvacid aṣṭame kvacid daśame māse ’pi jalaṁ na papau.
काशिराजकन्ये! यदि भीष्मविनाशाय त्वं प्रयतसे, व्रतस्था च यदि देहं विमोक्ष्यसि, तदा शुभे कुटिला नदी भविष्यसि। वर्षाकाले एव तव जलं दृश्येत; तव तीर्थं स्नानसौकर्यं च महता कष्टेन लभ्येत। वार्षिकी नदीति त्वं ख्याता भविष्यसि; शेषेष्वष्टसु मासेषु तव पथोऽपि न ज्ञायेत। भीमग्राहवती घोरा सर्वभूतभयङ्करी भविष्यसि। इत्युक्त्वा ततो राजन् गङ्गा देवी स्मयमाना काशिकन्यां प्रत्यनिवर्तत। तदनन्तरं सा सुन्दरी कन्या पुनः कठोरतपसि प्रवृत्ता, कदाचिदष्टमे मासि कदाचिद्दशमे मासि जलमपि न पपौ।
राम उवाच