Previous Verse
Next Verse

Shloka 43

Pāṇḍava-senā-niryāṇa and Vyūha-vibhāga (पाण्डवसेनानिर्याण तथा व्यूहविभाग)

भवद्धिः समनुज्ञातो वाक्यमस्य यदुत्तरम्‌ । उलूके प्रापयिष्यामि यद्‌ वक्ष्यति सुयोधनम्‌,“यदि आपलोगोंकी आज्ञा हो तो मैं इस बातका उत्तर उलूकको दे दूँ, जिसे यह दुर्योधनको सुना देगा

bhavadbhiḥ samanujñāto vākyam asya yad uttaram | ulūke prāpayiṣyāmi yad vakṣyati suyodhanam ||

भवद्भिः समनुज्ञातो वाक्यमस्य यदुत्तरम्। उलूके प्रापयिष्यामि यद् वक्ष्यति सुयोधनम्॥

भवद्भिःby you (honored ones)
भवद्भिः:
Karana
TypeNoun
Rootभवत्
Formपुं, तृतीया, बहुवचन
समनुज्ञातःhaving been permitted/authorized
समनुज्ञातः:
Karta
TypeVerb
Rootसम् + अनु + ज्ञा
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
वाक्यम्speech; reply; statement
वाक्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाक्य
Formनपुं, द्वितीया, एकवचन
अस्यof him/this (person)
अस्य:
TypePronoun
Rootइदम्
Formपुं, षष्ठी, एकवचन
यत्which (that)
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
Formनपुं, द्वितीया, एकवचन
उत्तरम्answer; reply
उत्तरम्:
Karma
TypeNoun
Rootउत्तर
Formनपुं, द्वितीया, एकवचन
उलूकेto Ulūka
उलूके:
Sampradana
TypeNoun
Rootउलूक
Formपुं, चतुर्थी, एकवचन
प्रापयिष्यामिI will deliver/convey
प्रापयिष्यामि:
TypeVerb
Rootप्र + आप् (प्रापयति caus.)
Formलृट् (भविष्यत्), उत्तम, एकवचन
यत्what (that which)
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
Formनपुं, द्वितीया, एकवचन
वक्ष्यतिhe will say
वक्ष्यति:
TypeVerb
Rootवच्
Formलृट् (भविष्यत्), प्रथम, एकवचन
सुयोधनम्Suyodhana (Duryodhana)
सुयोधनम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुयोधन
Formपुं, द्वितीया, एकवचन

संजय उवाच

S
Sañjaya
U
Ulūka
S
Suyodhana (Duryodhana)

Educational Q&A

Even in the approach to war, communication is framed by propriety: a reply should be delivered only with due authorization, and a messenger is a conduit rather than an independent agent. The verse highlights restraint, procedural correctness, and responsibility in speech.

Sañjaya states that, if the assembled elders permit, he will convey the appropriate response to Ulūka, who will then report it back to Suyodhana (Duryodhana). This situates the scene within formal diplomatic exchange preceding open conflict.