Shloka 49

Ulūka’s Provocation and Keśava’s Counter-Message (उलूकदूत्ये केशवप्रत्युत्तरम्)

Devanagari script

यच्च कृष्णमवोचस्त्वमायान्तं कुरुसंसदि । अयमस्मि स्थितो राजन्‌ शमाय समराय च,“तुमने कौरव-सभामें आये हुए श्रीकृष्णसे जो यह संदेश दिलाया था कि *राजन्‌! मैं शान्ति और युद्ध दोनोंके लिये तैयार हूँ।' नरेश्वर! उस समरका यह उपयुक्त अवसर आ गया है। युधिष्ठिर! इसीके लिये मैंने यह सब कुछ किया है

Transliteration

yac ca kṛṣṇam avocas tvam āyāntaṁ kuru-saṁsadi | ayam asmi sthito rājan śamāya samarāya ca ||

Translation

सञ्जय उवाच— यच्च त्वया कृष्णमायान्तं कुरुसंसदि संदेशो दत्तः— ‘राजन्, अहं शमाय च समराय च स्थितः’— स एव कालोऽद्य प्राप्तः; समरस्यायं युक्तोऽवसरः, एतदर्थमेव सर्वं कृतम्।

Word by Word

• [{'term': 'yac ca', 'definition': 'and that which

• moreover, that very (statement)'}, {'term': 'kṛṣṇam', 'definition': 'Krishna (Śrī Kṛṣṇa), the envoy and guide'}, {'term': 'avocas', 'definition': 'you said

• you spoke (2nd person singular, perfect)'}, {'term': 'tvam', 'definition': 'you'}, {'term': 'āyāntam', 'definition': 'coming

• having arrived (present participle, accusative)'}, {'term': 'kuru-saṁsadi', 'definition': 'in the Kuru assembly/court'}, {'term': 'ayam asmi', 'definition': 'here I am

• I am this (present, emphatic self-presentation)'}, {'term': 'sthitaḥ', 'definition': 'standing

• resolved'}, {'term': 'rājan', 'definition': 'O King'}, {'term': 'śamāya', 'definition': 'for peace

• for reconciliation (dative of purpose)'}, {'term': 'samarāya', 'definition': 'for battle/war (dative of purpose)'}, {'term': 'ca', 'definition': 'and'}]

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sanjaya
• Krishna (Śrī Kṛṣṇa)
• King (rājan—addressed figure)
• Kuru assembly (Kuru-saṁsad)