Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

Ulūka’s Provocative Envoy-Speech in the Pāṇḍava Camp

Ulūka-dūta-vākya

शृणुष्वानवशेषेण वदतो मम पार्थिव । य आत्मनो दुश्चरितादशुभं प्राप्त॒ुयान्नर: । नस कालं न वा देवानेनसा गन्तुमहति,भूपाल! मैं सारी बातें बता रहा हूँ, आप सुनिये। जो मनुष्य अपने बुरे आचरणसे अशुभ फल पाता है, वह काल अथवा देवताओंपर दोषारोपण करनेका अधिकारी नहीं है

śṛṇuṣvānavaśeṣeṇa vadato mama pārthiva | ya ātmanaḥ duścaritād aśubhaṃ prāptuyān naraḥ | na sa kālaṃ na vā devān enasā gantum arhati, bhūpāla ||

शृणुष्वानवशेषेण वदतो मम पार्थिव । य आत्मनो दुश्चरितादशुभं प्राप्नुयान्नरः । न स कालं न वा देवान् एनसा गन्तुमर्हति ॥

शृणुष्वlisten
शृणुष्व:
TypeVerb
Rootश्रु (शृणोति)
Formलोट् (imperative), परस्मैपद, मध्यम, एकवचन
अनवशेषेणcompletely, without remainder
अनवशेषेण:
करण
TypeAdjective
Rootअनवशेष (प्रातिपदिक)
Formपुं, तृतीया, एकवचन
वदतःof (me) speaking
वदतः:
TypeVerb
Rootवद्
Formशतृ (present active participle), पुं, षष्ठी, एकवचन
ममmy / of me
मम:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, षष्ठी, एकवचन
पार्थिवO king
पार्थिव:
TypeNoun
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formपुं, सम्बोधन, एकवचन
यःwho
यः:
कर्ता
TypePronoun
Rootयद्
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
आत्मनःof himself
आत्मनः:
TypeNoun
Rootआत्मन्
Formपुं, षष्ठी, एकवचन
दुश्चरितात्from bad conduct
दुश्चरितात्:
अपादान
TypeNoun
Rootदुश्चरित (प्रातिपदिक)
Formनपुं, पञ्चमी, एकवचन
अशुभम्inauspicious result/evil
अशुभम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुं, द्वितीया, एकवचन
प्राप्तुयात्should obtain / comes to obtain
प्राप्तुयात्:
TypeVerb
Rootप्र + आप् (प्राप्नोति)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथम, एकवचन
नरःa man
नरः:
कर्ता
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
not
:
TypeIndeclinable
Root
सःhe
सः:
कर्ता
TypePronoun
Rootतद्
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
कालम्time/fate
कालम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुं, द्वितीया, एकवचन
nor
:
TypeIndeclinable
Root
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
देवान्the gods
देवान्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुं, द्वितीया, बहुवचन
एनसाby sin / through fault
एनसा:
करण
TypeNoun
Rootएनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुं, तृतीया, एकवचन
गन्तुम्to go (i.e., to resort to/blame)
गन्तुम्:
TypeVerb
Rootगम्
Formतुमुन् (infinitive)
अर्हतिis entitled / deserves
अर्हति:
TypeVerb
Rootअर्ह्
Formलट् (present), परस्मैपद, प्रथम, एकवचन
भूपालO king
भूपाल:
TypeNoun
Rootभूपाल (प्रातिपदिक)
Formपुं, सम्बोधन, एकवचन

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Dhritarashtra (implied addressee as 'pārthiva/bhūpāla')
K
kāla (Time/Fate)
D
devāḥ (the gods)

Educational Q&A

Misfortune arising from one’s own wrongdoing should not be blamed on Fate (kāla) or the gods; moral accountability rests with the agent whose conduct produced the result.

Sanjaya addresses the king (Dhritarashtra), urging him to listen carefully and emphasizing that the consequences of evil conduct are self-caused, not to be excused by attributing them to Time or divine forces.