Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

कुरुक्षेत्रे सेनानिवेशवृत्तान्तः — Dhṛtarāṣṭra Questions Saṃjaya on the Deployed Armies

सिंहखेलगति: श्रीमान्‌ मदरक्तान्तलोचन: । राजन्‌! तदनन्तर उस महान्‌ संहारकारी युद्धको अत्यन्त संनिकट और प्राय: उपस्थित हुआ देख नीले रंगका रेशमी वस्त्र पहने कैलासशिखरके समान गौर-वर्णवाले हलधारी महाबाहु श्रीमान्‌ बलरामजीने पाण्डवोंके शिविरमें सिंहके समान लीलापूर्वक गतिसे प्रवेश किया। उनके नेत्रोंक कोने मदसे अरुण हो रहे थे। उनके साथ अक्रूर आदि यदुवंशी तथा गद, साम्ब, उद्धव, प्रद्युम्न, चारुदेष्ण तथा आहुकपुत्र आदि प्रमुख वृष्णिवंशी भी जो सिंह और व्याप्रोंक समान अत्यन्त उत्कट बल-शाली थे, उन सबसे सुरक्षित बलरामजी वैसे ही सुशोभित हुए, मानो मरुद्गणोंके साथ महेन्द्र शोभा पा रहे हों ।। त॑ दृष्टवा धर्मराजश्न केशवश्व महाद्युति:,उन्हें देखते ही धर्मराज युधिष्ठिर, महातेजस्वी श्रीकृष्ण, भयंकर कर्म करनेवाले कुन्तीपुत्र भीमसेन तथा अन्य जो कोई भी राजा वहाँ विद्यमान थे, वे सब-के-सब उठकर खड़े हो गये

siṁhakhelagatiḥ śrīmān madaraktāntalocanaḥ | rājan tad-anantaraṁ sa mahān saṁhārakārī yuddhaṁ atyanta-sannikaṭaṁ prāyaḥ upasthitaṁ ca dṛṣṭvā nīla-raṅgaṁ reśmī-vastraṁ paridhāya kailāsa-śikhara-samaṁ gaura-varṇaṁ haladharaṁ mahābāhuṁ śrīmān balarāmaḥ pāṇḍava-śibire siṁha iva līlayā praveśaṁ cakāra | tasya netrāntā madena aruṇībhavanti sma | tena sārdham akrūra-prabhṛtayaḥ yaduvaṁśyāḥ gadādayaḥ sāmba uddhavaḥ pradyumnaḥ cārudeṣṇaḥ āhuka-putrādayaś ca pramukhā vṛṣṇayaḥ siṁha-vyāghra-samā atyanta-utkaṭa-balaśālinaḥ | taiḥ sarvaiḥ parivṛto balarāmaḥ marudgaṇaiḥ saha mahendra iva śuśubhe || taṁ dṛṣṭvā dharmarājaḥ keśavaś ca mahādyutiḥ bhīmasenaś ca ghora-karmā anye ca ye tatra rājānaḥ sarve te utthāya tasthuḥ ||

सिंहखेलगतिḥ श्रीमान् मदरक्तान्तलोचनः । राजन् तदनन्तरं युद्धं संहारकरं महत् ॥ अत्यन्तं संनिकटं दृष्ट्वा नीलकौशेयवासनः । कैलासशिखरोपमः हलधरो महाबलः ॥ प्राविशत् पाण्डवशिबिरं सिंहवद् लीलया गतिम् । सहाक्रूरादिभिर्यादवैर्गदसाम्बोद्धवादिभिः ॥ प्रद्युम्नचारुदेष्णाद्यैराहुकपुत्रैश्च वृष्णिभिः । सिंहव्याघ्रसमैः शूरैर्बलोत्कटैः समावृतः ॥ अभिगुप्तो बभौ रामो मरुद्भिरिव वासवः । तं दृष्ट्वा धर्मराजश्च केशवश्च महाद्युतिः ॥ भीमसेनश्च दुष्कर्मा ये चान्ये तत्र पार्थिवाः । सर्वे ते समुत्थाय तस्थुः सादरमुत्तमम् ॥

सिंहखेलगतिःlion-like playful gait
सिंहखेलगतिः:
Karta
TypeNoun
Rootसिंहखेलगति
FormFeminine, Nominative, Singular
श्रीमान्splendid, illustrious
श्रीमान्:
Karta
TypeAdjective
Rootश्रीमन्
FormMasculine, Nominative, Singular
मदरक्तान्तलोचनःwhose eyes had corners reddened by intoxication
मदरक्तान्तलोचनः:
Karta
TypeAdjective
Rootमदरक्तान्तलोचन
FormMasculine, Nominative, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Active
धर्मराजःDharmaraja (Yudhiṣṭhira)
धर्मराजः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्मराज
FormMasculine, Nominative, Singular
केशवःKeśava (Kṛṣṇa)
केशवः:
Karta
TypeNoun
Rootकेशव
FormMasculine, Nominative, Singular
महाद्युतिःof great splendor
महाद्युतिः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहाद्युति
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya (addressed as Rājan)
B
Balarāma
P
Pāṇḍavas
P
Pāṇḍava camp (śibira)
M
Mount Kailāsa
A
Akrūra
Y
Yādavas
V
Vṛṣṇis
G
Gada
S
Sāmba
U
Uddhava
P
Pradyumna
C
Cārudeṣṇa
Ā
Āhuka (and Āhuka’s sons)
I
Indra (Mahendra)
M
Maruts (Marudgaṇa)
Y
Yudhiṣṭhira (Dharmarāja)
K
Kṛṣṇa (Keśava)
B
Bhīmasena
O
other kings (rājānaḥ)
P
plough (hala, implied by haladhara)
B
blue silk garment