Shloka 1
Udyoga Parva, Adhyāya 148: Vāsudeva’s Report—Mobilization and the Nīti Sequence
Sāma–Bheda–Daṇḍa
Devanagari script
अत-#-#कात एकोनपज्चाशर्दाधिकशततमो< ध्याय: दुर्योधनके प्रति धृतराष्ट्रके युक्तिसंगत वचन--पाण्डवोंको आधा राज्य देनेके लिये आदेश वायुदेव उवाच एवमुक्ते तु गान्धार्या धृतराष्ट्रो जनेश्वर: । दुर्योधनमुवाचेदं राजमध्ये जनाधिप,भगवान् श्रीकृष्ण कहते हैं--राजन! गान्धारीके ऐसा कहनेपर राजा धृतराष्ट्रने समस्त राजाओंके बीच दुर्योधनसे इस प्रकार कहा--
Transliteration
vāyudeva uvāca | evam ukte tu gāndhāryā dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ | duryodhanam uvācedaṃ rājamadhye janādhipa ||
Translation
एकोनपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः । वायुदेव उवाच—एवमुक्ते तु गान्धार्या धृतराष्ट्रो जनेश्वरः । दुर्योधनमुवाचेदं राजमध्ये जनाधिप ॥
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
उक्तेwhen (it was) said
उक्ते:
Adhikarana
TypeVerb
Rootवच्
Formpast passive participle (kta), neuter, locative, singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
गान्धार्याःof Gandhārī
गान्धार्याः:
TypeNoun
Rootगान्धारी
Formfeminine, genitive, singular
धृतराष्ट्रःDhṛtarāṣṭra
धृतराष्ट्रः:
Karta
TypeNoun
Rootधृतराष्ट्र
Formmasculine, nominative, singular
जन-ईश्वरःlord of men
जन-ईश्वरः:
TypeNoun
Rootजन + ईश्वर
Formmasculine, nominative, singular
दुर्योधनम्Duryodhana
दुर्योधनम्:
Karma
TypeNoun
Rootदुर्योधन
Formmasculine, accusative, singular
उवाचsaid/spoke
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
Formperfect (liṭ), 3rd, singular, parasmaipada
इदम्this
इदम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम्
Formneuter, accusative, singular
राज-मध्येin the midst of kings
राज-मध्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराजन् + मध्य
Formneuter, locative, singular
जन-अधिपO lord of men
जन-अधिप:
TypeNoun
Rootजन + अधिप
Formmasculine, vocative, singular
Speaker
वायुदेव उवाच
Characters & Entities
व
वायुदेव (Vāyudeva)ग
गान्धारी (Gāndhārī)ध
धृतराष्ट्र (Dhṛtarāṣṭra)द
दुर्योधन (Duryodhana)र
राजानः/राजसभा (assembled kings/royal court)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes