Previous Verse
Next Verse

Shloka 28

Udyoga Parva 142: Vidura’s warning to Kuntī and Kuntī’s resolve to meet Karṇa

Gaṅgātīra encounter begins

पूर्वा दिगू लोहिताकारा शस्त्रवर्णा च दक्षिणा । आमपात्रप्रतीकाशा पश्चिमा मधुसूदन । उत्तरा शड्खवर्णाभा दिशां वर्णा उदाह्वता:,“श्रीकृष्ण! पूर्व दिशा लाल, दक्षिण दिशा शस्त्रोंके समान रंगवाली (काली), पश्चिम दिशा मिट्टीके कच्चे बर्तनोंकी भाँति मटमैली तथा उत्तर दिशा शंखके समान श्वेत दिखायी देती है। इस प्रकार ये दिशाओंके पृथक्‌-पृथक्‌ वर्ण बताये गये हैं

sañjaya uvāca |

pūrvā dig lohitākārā śastravarṇā ca dakṣiṇā |

āmapātrapratīkāśā paścimā madhusūdana |

uttarā śaṅkhavarṇābhā diśāṃ varṇā udāhṛtāḥ ||

सञ्जय उवाच— पूर्वा दिग् लोहिताकारा शस्त्रवर्णा च दक्षिणा । आमपात्रप्रतीकाशा पश्चिमा मधुसूदन । उत्तरा शङ्खवर्णाभा दिशां वर्णा उदाहृताः ॥

पूर्वाeastern
पूर्वा:
Karta
TypeAdjective
Rootपूर्व
FormFeminine, Nominative, Singular
दिक्direction
दिक्:
Karta
TypeNoun
Rootदिश्
FormFeminine, Nominative, Singular
लोहिताकाराःhaving a red appearance
लोहिताकाराः:
Karta
TypeAdjective
Rootलोहिताकार
FormFeminine, Nominative, Singular
शस्त्रवर्णाof weapon-like color
शस्त्रवर्णा:
Karta
TypeAdjective
Rootशस्त्रवर्ण
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
दक्षिणाsouthern
दक्षिणा:
Karta
TypeAdjective
Rootदक्षिण
FormFeminine, Nominative, Singular
आमपात्रप्रतीकाशाresembling an unbaked earthen vessel
आमपात्रप्रतीकाशा:
Karta
TypeAdjective
Rootआमपात्रप्रतीकाश
FormFeminine, Nominative, Singular
पश्चिमाwestern
पश्चिमा:
Karta
TypeAdjective
Rootपश्चिम
FormFeminine, Nominative, Singular
मधुसूदनO slayer of Madhu (Krishna)
मधुसूदन:
TypeNoun
Rootमधुसूदन
FormMasculine, Vocative, Singular
उत्तराnorthern
उत्तरा:
Karta
TypeAdjective
Rootउत्तर
FormFeminine, Nominative, Singular
शङ्खवर्णाभाhaving the luster/color of a conch
शङ्खवर्णाभा:
Karta
TypeAdjective
Rootशङ्खवर्णाभ
FormFeminine, Nominative, Singular
दिशाम्of the directions
दिशाम्:
TypeNoun
Rootदिश्
FormFeminine, Genitive, Plural
वर्णाःcolors
वर्णाः:
Karta
TypeNoun
Rootवर्ण
FormMasculine, Nominative, Plural
उदाहृताःhave been stated/mentioned
उदाहृताः:
TypeVerb
Rootउद्-आ-हृ
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
M
Madhusūdana (Kṛṣṇa)
E
East (pūrvā diś)
S
South (dakṣiṇā diś)
W
West (paścimā diś)
N
North (uttarā diś)
W
Weapons (śastra)
U
Unbaked earthen vessels (āmapātra)
C
Conch (śaṅkha)

Educational Q&A

The verse highlights how moral crisis and impending violence are reflected through ominous signs in nature. It implies that when adharma rises and war becomes unavoidable, even the world’s ordinary order (here, the directions’ appearance) seems disturbed, urging leaders to recognize consequences and seek righteous restraint.

Sañjaya reports to his listener (addressing Kṛṣṇa as Madhusūdana) a set of visual portents: each direction appears with a distinct, unsettling colour—red in the east, weapon-dark in the south, clay-dull in the west, and conch-white in the north—signaling the tense, foreboding atmosphere before the great conflict.