Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

अध्याय १२२ — कृष्णस्य दुर्योधनं प्रति नीत्युपदेशः

Kṛṣṇa’s Ethical Counsel to Duryodhana

पितामह् उवाच बहुवर्षसहस्रान्तं प्रजापालनवर्धितम्‌ । अनेकक्रतुदानौधैर्यत्‌ त्वयोपार्जितं फलम्‌,ब्रह्माजी बोले--राजेन्द्र! तुमने कई हजार वर्षोतक अनेकानेक यज्ञों और दानोंके द्वारा जिस पुण्यफलका उपार्जन किया और प्रजापालनरूपी धर्मके द्वारा जिसे उत्तरोत्तर बढ़ाया, वह सब इस अभिमानरूपी दोषके कारण ही नष्ट हो गया था, जिससे तुम नीचे गिराये गये। तुम्हारे अभिमानके ही कारण स्वर्गलोकके निवासियोंने तुम्हें धिक्‍्कार दिया था

pitāmaha uvāca bahuvarṣasahasrāntaṃ prajā-pālana-vardhitam | aneka-kratu-dāna-aughair yat tvayopārjitaṃ phalam ||

पितामह उवाच—बहुवर्षसहस्रान्तं प्रजापालनवर्धितम्। अनेकक्रतुदानौघैस्त्वयोपार्जितं फलम्। तत्सर्वमभिमानाख्यदोषेणैव विनाशितम्; तेनैव त्वं पातितोऽसि, स्वर्गवासिभिरपि धिक्कृतः॥

पितामहःthe grandsire (Bhīṣma)
पितामहः:
Karta
TypeNoun
Rootपितामह
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
बहु-वर्ष-सहस्र-अन्तम्extending to many thousands of years
बहु-वर्ष-सहस्र-अन्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअन्त
FormNeuter, Accusative, Singular
प्रजा-पालन-वर्धितम्increased by the protection of subjects
प्रजा-पालन-वर्धितम्:
TypeAdjective
Rootवर्धित
FormNeuter, Accusative, Singular
अनेक-क्रतु-दान-ओघैःby floods/abundance of many sacrifices and gifts
अनेक-क्रतु-दान-ओघैः:
Karana
TypeNoun
Rootओघ
FormMasculine, Instrumental, Plural
यत्which (that)
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Accusative, Singular
त्वयाby you
त्वया:
Karana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormInstrumental, Singular
उपार्जितम्acquired/earned
उपार्जितम्:
TypeAdjective
Rootउप-आर्ज्
FormNeuter, Accusative, Singular
फलम्fruit/result (merit)
फलम्:
Karma
TypeNoun
Rootफल
FormNeuter, Accusative, Singular

पितामह् उवाच

P
Pitāmaha (Bhīṣma)
A
a king (addressed as rājendra in the prose gloss)
S
Svarga (heaven) and its residents (implied in the gloss)