Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

ययातिदौहित्रपुण्यसमुच्चयः | Yayāti and the Grandsons’ Consolidation of Merit

नारदजी कहते हैं--इसी समय उन राजाओंने अपनी माता माधवीको देखा, जो मृगोंकी भाँति उन्हींके साथ विचरती हुई क्रमश: वहाँ आ पहुँची थी। उसे प्रणाम करके राजाओंने इस प्रकार पूछा--'तपोधने! यहाँ आपके पधारनेका क्या प्रयोजन है? हम आपकी किस आज्ञाका पालन करें? हम सभी आपके पुत्र हैं; अतः हमें आप योग्य सेवाके लिये आज्ञा प्रदान करें” ।। तेषां तद्‌ भाषितं श्रुत्वा माधवी परया मुदा । पितरं समुपागच्छद्‌ ययातिं सा ववन्द च,उनकी ये बातें सुनकर माधवीको बड़ी प्रसन्नता हुई। वह अपने पिता ययातिके पास गयी और उसने उन्हें प्रणाम किया

nārada uvāca—etasminn eva kāle te rājānaḥ svamātaraṃ mādhavīṃ dadṛśuḥ, yā mṛgīva taiḥ saha vicaramāṇā kramāś tatraivopāgatā. tāṃ praṇamya rājānaḥ evam apṛcchan—“tapodhane! iha bhavatyā āgamanasya kiṃ prayojanam? vayaṃ tava kām ājñāṃ pālayāma? vayaṃ sarve tava putrāḥ; ataḥ yogyasevāyai asmān ājñāpayasva.” teṣāṃ tad bhāṣitaṃ śrutvā mādhavī parayā mudā pitaram upāgacchat; yajātiṃ sā vavande ca.

नारद उवाच—इसी समय राजानः स्वमातरं माधवीं ददृशुः, या मृगाणामिव सहचर्या सह तैः सह विचरन्ती क्रमशस्तत्रोपाजगाम। तां प्रणम्य राजान इदमपृच्छन्—“तपोधने, किमर्थमिहागता? कस्याज्ञां वयं पालयाम? वयं सर्वे तव पुत्राः; अतः योग्यसेवायै नः आज्ञां प्रदेहि।” तेषां तद्भाषितं श्रुत्वा माधवी परया मुदा ययातिं पितरं समुपागच्छत्, तं च ववन्द।

तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
भाषितम्speech, utterance
भाषितम्:
Karma
TypeNoun
Rootभाषित
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Karma
TypeVerb
Rootश्रु
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral), Non-finite
माधवीMādhavī
माधवी:
Karta
TypeNoun
Rootमाधवी
FormFeminine, Nominative, Singular
परयाwith great (intense)
परया:
Karana
TypeAdjective
Rootपरा
FormFeminine, Instrumental, Singular
मुदाwith joy
मुदा:
Karana
TypeNoun
Rootमुद्
FormFeminine, Instrumental, Singular
पितरम्father
पितरम्:
Karma
TypeNoun
Rootपितृ
FormMasculine, Accusative, Singular
समुपागच्छत्approached, went up to
समुपागच्छत्:
Kriya
TypeVerb
Rootसम्+उप+आ+गम्
Formलङ् (Imperfect), Parasmaipada, Third, Singular
ययातिम्Yayāti
ययातिम्:
Karma
TypeNoun
Rootययाति
FormMasculine, Accusative, Singular
साshe
सा:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Nominative, Singular
ववन्दsaluted, bowed to
ववन्द:
Kriya
TypeVerb
Rootवन्द्
Formलिट् (Perfect), Parasmaipada, Third, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root

नारद उवाच

N
Narada
M
Madhavi
T
the kings (her sons)
Y
Yayati

Educational Q&A

The verse highlights dharma expressed as reverence and readiness to serve one’s mother and elders. The kings’ humility—bowing first, then asking what duty they should perform—models ethical conduct grounded in obedience, gratitude, and proper service (yogyasevā).

The kings encounter their mother Madhavi, who has been moving along with them. They respectfully inquire why she has come and what she wishes them to do. Pleased by their words, Madhavi goes to her father Yayati and offers him obeisance.