Shloka 5
Udyoga Parva, Adhyāya 101: Bhogavatī-varṇana, Nāga-vaṃśa-kathana, and Sumukha-vivāha-prastāva
Devanagari script
पुष्पितस्येव फेनेन पर्यन्तमनुवेष्टितम् पिबन्तो निवसन्त्यत्र फेनपा मुनिसत्तमा:
Translation
क्षीरसागरसमुद्भूतं फेनं पुष्पितमिवाभवत्। तत् फेनं तटदेशेषु पर्यन्तमनुवेष्टितम्॥ तत्र फेनपाः मुनिश्रेष्ठाः फेनं पीत्वा निवसन्ति, रसातले।
Word by Word
पुष्पितस्यof the blossomed/flowered (thing)
पुष्पितस्य:
Sambandha
TypeAdjective
Rootपुष्पित (पुष्प + क्त)
FormNeuter, Genitive, Singular
इवlike, as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
फेनेनwith foam
फेनेन:
Karana
TypeNoun
Rootफेन
FormMasculine, Instrumental, Singular
पर्यन्तम्the boundary/shore
पर्यन्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootपर्यन्त
FormMasculine, Accusative, Singular
अनुवेष्टितम्encircled, wrapped around
अनुवेष्टितम्:
TypeAdjective
Rootअनु-√वेष्ट् (वेष्टयति) + क्त
FormNeuter, Nominative, Singular
पिबन्तःdrinking
पिबन्तः:
Karta
TypeVerb
Root√पा (पिबति) शतृ
FormMasculine, Nominative, Plural
निवसन्तिthey dwell
निवसन्ति:
TypeVerb
Rootनि-√वस् (वसति)
FormPresent, Indicative, Third, Plural
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअत्र
फेनपाःfoam-drinkers
फेनपाः:
Karta
TypeNoun
Rootफेनप (फेन + पा)
FormMasculine, Nominative, Plural
मुनिसत्तमाःbest of sages
मुनिसत्तमाः:
Karta
TypeNoun
Rootमुनिसत्तम (मुनि + सत्तम)
FormMasculine, Nominative, Plural
Speaker
नारद उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes