Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

शोक-शमन उपदेशः

Instruction on the Pacification of Grief

जैसे मिट्टीका बर्तन बनाये जानेके समय कभी चाकपर चढ़ाते ही नष्ट हो जाता है, कभी कुछ-कुछ बननेपर, कभी पूरा बन जानेपर, कभी सूतसे काट देनेपर, कभी चाकसे उतारते समय, कभी उतर जानेपर, कभी गीली या सूखी अवस्थामें, कभी पकाये जाते समय, कभी आवाँसे उतारते समय, कभी पाकस्थानसे उठाकर ले जाते समय अथवा कभी उसे उपयोगमें लाते समय फूट जाता है; ऐसी ही दशा देहधारियोंके शरीरोंकी भी होती है ।। गर्भस्थो वा प्रसूतो वाप्यथ वा दिवसान्तर: । अर्धमासगतो वापि मासमात्रगतो5पि वा,कोई गर्भमें रहते समय, कोई पैदा हो जानेपर, कोई कई दिनोंका होनेपर, कोई पंद्रह दिनका, कोई एक मासका तथा कोई एक या दो सालका होनेपर, कोई युवावस्थामें, कोई मध्यावस्थामें अथवा कोई वृद्धावस्थामें पहुँचनेपर मृत्युको प्राप्त हो जाता है

yathā mṛttikā-bhājanaṁ nirmīyamāṇaṁ kadācid eva cakre āropitamātraṁ vinaśyati, kadācit kiñcid eva nirmite, kadācit sampūrṇaṁ nirmitaṁ, kadācit sūtreṇa chittvā, kadācic cakrāt avatārayataḥ, kadācid avatīrṇe, kadācid ārdrāvasthāyāṁ śuṣkāvasthāyāṁ vā, kadācit pacyamāne, kadācid āvātaḥ (āvāyāḥ) avatārayataḥ, kadācit pāka-sthānāt uddhṛtya nīyamāne, athavā kadācid upayoge prayujyamāne bhidyate; evam eva deha-dhāriṇāṁ śarīrāṇām api daśā bhavati. garbhastho vā prasūto vāpy atha vā divasāntaraḥ | ardha-māsa-gato vāpi māsa-mātra-gato 'pi vā |

यथा मृण्मयं घटं कुर्वतः काले कदाचित् चक्रे समारोप्यमाण एव भिद्यते, कदाचित् किञ्चिद्रूपेण जातमात्रे, कदाचित् पूर्णरूपेण निष्पन्ने, कदाचित् सूत्रेण छित्त्वा, कदाचित् चक्रात् समुद्धर्यमाणे, कदाचित् अवतारिते, कदाचित् आर्द्रे वा शुष्के वा, कदाचित् पच्यमाने, कदाचित् आवापात् निष्कास्यमाने, कदाचित् पाकस्थानात् नीयमाने, अथवा कदाचित् उपयोगे प्रवृत्तेऽपि भिद्यते; तथैव देहधारिणां शरीराणां स्थितिः। गर्भस्थो वा प्रसूतो वा अथवा दिवसान्तरः, अर्धमासगतो वा मासमात्रगतोऽपि वा—एवं कश्चिद् गर्भे, कश्चिज्जन्मनि, कश्चित् कतिपयदिनेषु, कश्चित् पञ्चदशदिनेषु, कश्चित् मासे, कश्चित् संवत्सरे द्विसंवत्सरे वा, कश्चित् यौवने, कश्चित् मध्यवयसे, कश्चित् वृद्धावस्थायां मृत्युमाप्नोति।

गर्भस्थःbeing in the womb
गर्भस्थः:
Karta
TypeAdjective
Rootगर्भस्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
प्रसूतःborn (delivered)
प्रसूतः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रसूत
FormMasculine, Nominative, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अथthen/now/and
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
दिवस-अन्तरःone of some days (after birth); after some days
दिवस-अन्तरः:
Karta
TypeNoun
Rootदिवस-अन्तर
FormMasculine, Nominative, Singular
अर्ध-मास-गतःhaving reached half a month (old)
अर्ध-मास-गतः:
Karta
TypeAdjective
Rootअर्ध-मास-गत
FormMasculine, Nominative, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
मास-मात्र-गतःhaving reached only one month (old)
मास-मात्र-गतः:
Karta
TypeAdjective
Rootमास-मात्र-गत
FormMasculine, Nominative, Singular
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा

विदुर उवाच

V
Vidura
C
clay pot (mṛttikā-bhājana)
P
potter’s wheel (cakra)
T
thread (sūtra)
K
kiln (āvā)