Shloka 1
Vāmadeva’s Rājadharma: Norm-Setting, Counsel, and the Prevention of Rāṣṭra-Vināśa (वामदेव-प्रोक्तं राजधर्मम्)
इस प्रकार श्रीमह्याभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत राजधर्मानुशासनपर्वमें वामदेवजीकी गीताविषयक बानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ९२ ॥ ऑपन-- मा बछ। असल त्रिनवतितमो<ध्याय: वामदेवजीके द्वारा राजोचित बतावका वर्णन वामदेव उवाच यत्राधर्म प्रणयते दुबले बलवत्तर: । तां वृत्तिमुपजीवन्ति ये भवन्ति तदन्वया:,वामदेवजी कहते हैं--राजन्! जिस राज्यमें अत्यन्त बलवान राजा दुर्बल प्रजापर अधर्म या अत्याचार करने लगता है, वहाँ उसके अनुचर भी उसी बर्तावको अपनी जीविकाका साधन बना लेते हैं
vāmadeva uvāca | yatrādharmaḥ praṇayate dubale balavattaraḥ | tāṁ vṛttim upajīvanti ye bhavanti tad-anvayāḥ ||
वामदेव उवाच—यत्राधर्मः प्रणीयते दुर्बले बलवत्तरैः । तां वृत्तिमुपजीवन्ति ये भवन्ति तदन्वयाः ॥
वामदेव उवाच
Educational Q&A
When a ruler normalizes injustice against the weak, that adharma spreads through the administration: dependents and followers imitate it and even treat oppression as their livelihood. The king’s conduct sets the moral economy of the state.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, the sage Vāmadeva addresses the king and begins describing the consequences of unrighteous governance—how a powerful ruler’s oppression of the weak becomes a model for his entourage.