Shloka 44
राजधर्मः—प्रमादवर्जनं, दण्डनीतिः, दुर्बलरक्षणम्
Royal Dharma: Vigilance, Just Punishment, Protection of the Vulnerable
Devanagari script
यमो यच्छति भूतानि सर्वाण्येवाविशेषत: । तथा राज्ञानुकर्तव्यं यन्तव्या विधिवत् प्रजा:,जैसे यमराज सभी प्राणियोंपर समानरूपसे शासन करते हैं, उसी प्रकार राजाको भी बिना किसी भेदभावके समस्त प्रजाओंपर विधिपूर्वक नियन्त्रण रखना चाहिये
Transliteration
yamo yacchati bhūtāni sarvāṇy evāviśeṣataḥ | tathā rājñānukartavyaṃ yantavyā vidhivat prajāḥ ||
Translation
यमो यच्छति भूतानि सर्वाण्येवाविशेषतः । तथा राज्ञाऽनुकर्तव्यं यन्तव्या विधिवत् प्रजाः ॥
Word by Word
यमःYama (the god of death/justice)
यमः:
Karta
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
यच्छतिrestrains, controls, governs
यच्छति:
TypeVerb
Rootयम् (धातु)
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
भूतानिbeings, creatures
भूतानि:
Karma
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Plural
सर्वाणिall
सर्वाणि:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Plural
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अविशेषतःwithout distinction, impartially
अविशेषतः:
TypeIndeclinable
Rootअविशेषतस् (प्रातिपदिक/अव्यय-निर्माण)
तथाthus, in the same way
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
राज्ञाby the king
राज्ञा:
Karana
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Singular
अनुकर्तव्यम्should be done/imitated (ought to be followed)
अनुकर्तव्यम्:
TypeVerb
Rootअनु + कृ (धातु) → अनुकर्तव्य (कृदन्त, तव्यत्)
FormNeuter, Nominative, Singular
यन्तव्याःare to be restrained/controlled
यन्तव्याः:
TypeVerb
Rootयम् (धातु) → यन्तव्य (कृदन्त, तव्यत्)
FormFeminine, Nominative, Plural
विधिवत्according to rule, duly
विधिवत्:
TypeIndeclinable
Rootविधिवत्
प्रजाःsubjects, people
प्रजाः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Plural
Speaker
उतथ्य उवाच
Characters & Entities
Y
YamaK
King (rājā)S
Subjects (prajā)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes