Shloka 16

जड़माजड़मान्‌ सर्वानविहिंसं श्चतुर्विधान्‌ प्रजा: सर्वा: स्वधर्मस्था: सम: प्राणभूत: प्रति,चार प्रकारके समस्त चराचर प्राणियोंमेंसे किसीकी हिंसा नहीं करूँगा। अपने-अपने धर्ममें स्थित हुई समस्त प्रजाओं तथा सम्पूर्ण प्राणियोंके प्रति समभाव रखूँगा

yudhiṣṭhira uvāca | jaḍam ajaḍamān sarvān avihiṃsāṃś caturvidhān prajāḥ sarvāḥ svadharmasthāḥ samaḥ prāṇabhūteṣu prati |

युधिष्ठिर उवाच— सर्वेषु भूतेषु जडेषु चाजडेषु तथा चतुर्विधासु प्रजासु कस्यचिदपि हिंसां न करिष्यामि। स्वस्वधर्मनिष्ठासु सर्वासु प्रजासु सर्वेषु च प्राणिषु समभावं धारयिष्यामि, सर्वप्राणभूतेषु निष्पक्षदृष्टिर्भविष्यामि।

जडम्the inert (non-moving)
जडम्:
Karma
TypeAdjective
Rootजड
FormNeuter, Accusative, Singular
अजडम्the non-inert (moving)
अजडम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअजड
FormNeuter, Accusative, Singular
सर्वान्all
सर्वान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Accusative, Plural
अविहिंसन्not harming; non-violent
अविहिंसन्:
Karma
TypeAdjective
Rootअविहिंसत्
FormMasculine, Accusative, Plural
चतुर्विधान्of four kinds
चतुर्विधान्:
Karma
TypeAdjective
Rootचतुर्विध
FormMasculine, Accusative, Plural
प्रजाःsubjects; creatures
प्रजाः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रजा
FormFeminine, Nominative, Plural
सर्वाःall
सर्वाः:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormFeminine, Nominative, Plural
स्वधर्मस्थाःabiding in their own duties
स्वधर्मस्थाः:
Karta
TypeAdjective
Rootस्वधर्मस्थ
FormFeminine, Nominative, Plural
समःequal; impartial
समः:
Karta
TypeAdjective
Rootसम
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राणभूतःas living beings; as life-forms
प्राणभूतः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्राणभूत
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रतिtowards; with regard to
प्रति:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootप्रति

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
P
prajāḥ (subjects/people)
P
prāṇabhūtāni (living beings)

Educational Q&A

A ruler’s dharma is grounded in ahiṃsā and impartiality: protect all beings without discrimination (whether intelligent or dull), and uphold social harmony by respecting each group’s svadharma while maintaining equal regard for all life.

In the Śānti Parva’s instruction on righteous governance after the war, Yudhiṣṭhira articulates a kingly resolve: he will refrain from harming any of his subjects and will rule with even-minded fairness toward all living beings.