Shloka 83
नित्यमर्थेषु सर्वेषु राजा कुर्वीत मन्त्रिण: । अच्छे कुलमें उत्पन्न, शीलवान्, इशारे समझनेवाले, निल्लुरतारहित (दयालु), देशकालके विधानको समझनेवाले और स्वामीके अभीष्ट कार्यकी सिद्धि तथा हित चाहनेवाले मनुष्योंको राजा सदा सभी कार्योंके लिये अपना मन्त्री बनावे,इति श्रीमहा भारते शान्तिपर्वणि राजधर्मानुशासनपर्वणि सभ्यादिलक्षणकथने त्रय्शीतितमो<5ध्याय:
nityam artheṣu sarveṣu rājā kurvīta mantriṇaḥ |
नित्यमर्थेषु सर्वेषु राजा कुर्वीत मन्त्रिणः । सुकुलोत्पन्नान् शीलवन्तो ह्यङ्गितज्ञाञ्छमाश्रितान् । देशकालविधानज्ञाञ्स्वाम्यभीष्टार्थसाधकान् । स्वामिहिते रतान् नॄन् सदा मन्त्रीन् नियोजयेत् ॥
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king must rely on qualified ministers in every affair; the ideal counsellor combines good character, perceptiveness, compassion, contextual judgment (place and time), and loyal commitment to both the ruler’s aims and his genuine welfare.
In the Shanti Parva’s instruction on royal duty, Bhishma continues advising Yudhishthira on governance, here specifying the traits by which a king should choose and appoint his ministers.