Shloka 6
राजवृत्त-रक्षा-प्रणिधि-षाड्गुण्योपदेशः
Royal Conduct, Protection, Intelligence, and Policy Measures
Devanagari script
वसुमना उवाच केन भूतानि वर्धन्ते क्षयं गच्छन्ति केन वा । कमर्चन्तो महाप्राज्ञ सुखमव्ययमाप्रुयु:
Translation
वसुमना उवाच—केन भूतानि वर्धन्ते क्षयं गच्छन्ति केन वा। कमर्चन्तो महाप्राज्ञ सुखमव्ययमाप्नुयुः॥
Word by Word
वसुमनाVasumanā (name of the speaker)
वसुमना:
Karta
TypeNoun
Rootवसुमन (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
FormPerfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Singular, Parasmaipada
केनby what? / by whom?
केन:
Karana
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Singular
भूतानिbeings / creatures
भूतानि:
Karta
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Plural
वर्धन्तेgrow / prosper
वर्धन्ते:
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
FormPresent, 3rd, Plural, Atmanepada
क्षयम्decay / destruction
क्षयम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
गच्छन्तिgo / reach
गच्छन्ति:
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
FormPresent, 3rd, Plural, Parasmaipada
केनby what? / by whom?
केन:
Karana
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
कम्whom? / which (deity)?
कम्:
Karma
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
अर्चन्तःworshipping
अर्चन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootअर्च् (धातु)
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Plural
महाप्राज्ञO great-wise one
महाप्राज्ञ:
TypeNoun
Rootमहाप्राज्ञ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
सुखम्happiness
सुखम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
अव्ययम्imperishable
अव्ययम्:
TypeAdjective
Rootअव्यय (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
आप्नुयुःwould attain / may attain
आप्नुयुः:
TypeVerb
Rootआप् (धातु)
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Plural, Parasmaipada
Speaker
वसुमना उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes