Shloka 9
Kṣātra-Dharma, Daṇḍanīti, and Social Order
Indra–Māndhātṛ Dialogue
Devanagari script
एकैकमात्मन: कर्म तुलयित्वा55श्रमं पुरा । राजान: पर्युपासन्त दृष्टान्तवचने स्थिता:,वे पूर्वकालमें आश्रमसम्बन्धी एक-एक कर्मकी दण्डनीतिके साथ तुलना करके संशयमें पड़ गये कि इनमें कौन श्रेष्ठ है? अतः सिद्धान्त जाननेके लिये उन राजाओंने भगवान्की उपासना की थी
Translation
एकैकम् आत्मनः कर्म तुलयित्वा श्रमं पुरा । राजानः पर्युपासन्त दृष्टान्तवचने स्थिताः ॥
Word by Word
एकैकम्each (one by one)
एकैकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootएकैक
FormNeuter, Accusative, Singular
आत्मनःof oneself
आत्मनः:
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Genitive, Singular
कर्मact, duty
कर्म:
Karma
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Accusative, Singular
तुलयित्वाhaving compared/weighed
तुलयित्वा:
TypeVerb
Rootतुल्
Formक्त्वा (absolutive), Parasmaipada (usage), Non-finite
श्रमम्toil, exertion
श्रमम्:
Karma
TypeNoun
Rootश्रम
FormMasculine, Accusative, Singular
पुराformerly, earlier
पुरा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपुरा
राजानःkings
राजानः:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Plural
पर्युपासन्तthey attended upon / worshipped
पर्युपासन्त:
TypeVerb
Rootउप-आस् (परि+उप+आस्)
Formलङ् (Imperfect), Third, Plural, Parasmaipada
दृष्टान्त-वचनेin (the matter of) illustrative discourse / example-saying
दृष्टान्त-वचने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदृष्टान्तवचन
FormNeuter, Locative, Singular
स्थिताःstanding, remaining, being situated
स्थिताः:
TypeVerb
Rootस्था
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Plural
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes