Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

Kṣātra-dharma as the Public Foundation of Dharma (क्षात्रधर्म-प्रशंसा)

शुश्रूषाकृतकार्यस्य कृतसंतानकर्मण: । अभ्यनुज्ञातराजस्य शूद्रस्य जगतीपते,पृथ्वीनाथ! जो शूद्र तीनों वर्णोकी सेवा करके कृतार्थ हो गया है, जिसने पुत्र उत्पन्न कर लिया है, शौच और सदाचारकी दृष्टिसे जिसमें अन्य त्रैवर्णिकोंकी अपेक्षा बहुत कम अन्तर रह गया है अथवा जो मनुप्रोक्त दस धर्मोके पालनमें तत्पर रहा हैः, वह शूद्र यदि राजाकी अनुमति प्राप्त कर ले तो उसके लिये संन्यासको छोड़कर शेष सभी आश्रम विहित हैं

bhīṣma uvāca | śuśrūṣākṛtakāryasya kṛtasantānakarmaṇaḥ | abhyanugyātarājasya śūdrasya jagatīpate pṛthvīnātha |

भीष्म उवाच—जगतीपते! यदा शूद्रः शुश्रूषया कृतकार्यः स्यात्, कृतसन्तानकर्मा च, शौचाचारयोश्च द्विजैः सह प्रायः समतां गतः (अथवा मनुप्रोक्तेषु दशसु धर्मेषु नित्यमुद्यतः), स च राज्ञोऽभ्यनुज्ञां लभते—तदा निराशिषं संन्यासमृते सर्वेऽस्याश्रमाः विधीयन्ते।

शुश्रूषा-कृत-कार्यस्यof one whose duty/work has been accomplished by service
शुश्रूषा-कृत-कार्यस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशुश्रूषा + कृत + कार्य
FormMasculine/Neuter (genitive dependent on शूद्रस्य), Genitive, Singular
कृत-संतान-कर्मणःof one who has performed the act of begetting offspring
कृत-संतान-कर्मणः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकृत + संतान + कर्मन्
FormMasculine (कर्मन्-stem), Genitive, Singular
अभ्यनुज्ञात-राजस्यof one permitted/authorized by the king
अभ्यनुज्ञात-राजस्य:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootअभ्यनुज्ञात + राजन्
FormMasculine, Genitive, Singular
शूद्रस्यof a Śūdra
शूद्रस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशूद्र
FormMasculine, Genitive, Singular
जगती-पतेO lord of the world
जगती-पते:
Sampradana
TypeNoun
Rootजगत् + पति
FormMasculine, Vocative, Singular
पृथ्वी-नाथO lord of the earth
पृथ्वी-नाथ:
Sampradana
TypeNoun
Rootपृथ्वी + नाथ
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
K
king (rājā)
S
Shudra (śūdra)