Previous Verse
Next Verse

Shloka 129

Varṇa-dharma and Rājadharma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry and Bhīṣma’s Normative Outline (वर्णधर्म-राजधर्म-प्रश्नोत्तरम्)

दण्डनीत्या च सततं रक्षितव्य॑ नरेश्वर । नाधर्षयेत्‌ तथा कश्रिच्चारनिष्पन्ददर्शनात्‌,नरेश्वर! इसलिये तुम्हें गुप्तचर नियुक्त करके राज्यकी अवस्थापर दृष्टिपात करते हुए सदा दण्डनीतिके द्वारा सम्पूर्ण राष्ट्रकी रक्षा करनी चाहिये, जिससे कोई इसपर आक्रमण करनेका साहस न कर सके

daṇḍanītyā ca satataṃ rakṣitavyaṃ nareśvara | nādharṣayet tathā kaścit cāranispandadarśanāt ||

दण्डनीत्या च सततं रक्षितव्यं नरेश्वर । नाधर्षयेत् तथा कश्चिच्चारनिष्पन्ददर्शनात् ॥ नरेश्वर, त्वया दण्डनीत्या सततं राष्ट्रं रक्षितव्यम्। गुप्तचरान् नियोज्य राज्यस्थितिं निरीक्ष्य तथा जागरूकतां विधेया, येन चारनिष्पन्ददर्शनात् कश्चिदपि नाधर्षयेत् न चाक्रमणं कर्तुं धृष्णुयात्।

दण्डनीत्याby the policy of punishment (statecraft of danda)
दण्डनीत्या:
Karana
TypeNoun
Rootदण्डनीति
FormFeminine, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
सततम्always, constantly
सततम्:
TypeIndeclinable
Rootसतत
रक्षितव्यम्must be protected
रक्षितव्यम्:
TypeVerb
Rootरक्ष्
Formतव्यत् (gerundive/obligative), Neuter, Nominative, Singular
नरेश्वरO lord of men (king)
नरेश्वर:
TypeNoun
Rootनरेश्वर
FormMasculine, Vocative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
आधर्षयेत्should assail / dare to attack
आधर्षयेत्:
TypeVerb
Rootधृष्
FormVidhi-ling (optative), Present-system, 3rd, Singular, Parasmaipada, आ
तथाthus, in that manner
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
कश्चित्someone, anyone
कश्चित्:
Karta
TypePronoun
Rootकश्चित्
FormMasculine, Nominative, Singular
चारspy, agent
चार:
TypeNoun
Rootचार
FormMasculine, Nominative, Singular
निष्पन्दmotionless, without movement
निष्पन्द:
TypeAdjective
Rootनिष्पन्द
FormMasculine, Nominative, Singular
दर्शनात्from seeing / on account of the sight
दर्शनात्:
Apadana
TypeNoun
Rootदर्शन
FormNeuter, Ablative, Singular
नरेश्वरO king
नरेश्वर:
TypeNoun
Rootनरेश्वर
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
N
nareśvara (the king)