Shloka 22

राजधर्मस्य नवनीतम्—रक्षा, दण्ड, चार, उत्थान

Rājadharma’s ‘Essence’: Protection, Punishment, Intelligence, and Royal Diligence

Devanagari script

राज्यं सर्वामिषं नित्यमार्जवेनेह धार्यते | तस्मान्मिश्रेण सततं वर्तितव्यं युधिष्ठिर,युधिष्ठिर! राज्य सबके उपभोगकी वस्तु है; अत: सदा सरल भावसे ही उसकी सँभाल की जा सकती है। इसलिये राजामें क्रूरता और कोमलता दोनों भावोंका सम्मिश्रण होना चाहिये

Transliteration

bhīṣma uvāca | rājyaṃ sarvāmīṣaṃ nityam ārjavenaiha dhāryate | tasmān miśreṇa satataṃ vartitavyaṃ yudhiṣṭhira |

Translation

भीष्म उवाच—राज्यं सर्वामिषं नित्यमार्जवेनेह धार्यते। तस्मान्मिश्रेण सततं वर्तितव्यं युधिष्ठिर॥ राज्यं हि सर्वेषामुपभोगेच्छाविषयः; तस्मादिह तद् आर्जवेनैव धार्यते। अतः नृपेण नित्यं क्रौर्यमार्दवं च युक्त्या समन्वयितव्ये।

Word by Word

राज्यम्kingdom, sovereignty

सर्वम्entire, all

आमिषम्object of enjoyment; bait/temptation

नित्यम्always, constantly

आर्जवेनby straightforwardness, by honesty

इहhere (in this world/context)

धार्यतेis maintained/borne/managed

तस्मात्therefore, from that reason

मिश्रेणby a mixture, in a mixed manner

सततम्continually, always

वर्तितव्यम्should be conducted/behaved

युधिष्ठिरO Yudhiṣṭhira

युधिष्ठिरO Yudhiṣṭhira (repeated for emphasis)

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhīṣma

Yudhiṣṭhira

rājya (kingship/kingdom)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes