राजधर्मप्रश्नः — Yudhiṣṭhira’s Inquiry into Rājadharma (Śānti-parva 56)
साधारण द्वयं होतद् दैवमुत्थानमेव च । पौरुषं हि परं मन्ये देवं निश्चितमुच्यते,यद्यपि कार्यकी सिद्धिमें प्रारब्ध और पुरुषार्थ--ये दोनों साधारण कारण माने गये हैं, तथापि मैं पुरुषार्थको ही प्रधान मानता हूँ। प्रारब्ध तो पहलेसे ही निश्चित बताया गया है
sādhāraṇaṃ dvayaṃ hy etad daivam utthānam eva ca | pauruṣaṃ hi paraṃ manye daivaṃ niścitam ucyate ||
साधारणं द्वयं ह्येतद् दैवमुत्थानमेव च । पौरुषं हि परं मन्ये दैवं निश्चितमुच्यते ॥
भीष्म उवाच
Though destiny and effort are both cited as causes of success, Bhishma prioritizes personal effort as ethically and practically primary, while destiny is treated as already determined.
In the Shanti Parva’s instruction on righteous living and governance, Bhishma teaches Yudhishthira by reflecting on causality in human action—how much depends on fate versus one’s own exertion.