Previous Verse
Next Verse

Shloka 57

Rāma–Jāmadagnya-janma-kāraṇa and Kṣatra-kṣaya

Paraśurāma’s origins and the depletion/restoration of kṣatriya lineages

परावसुर्महाराज क्षिप्त्वा55ह जनसंसदि । ये ते ययातिपतने यज्ञे सन्त: समागता:,महाराज! विश्वामित्रके पौत्र तथा रैभ्यके पुत्र महातेजस्वी परावसुने भरी सभामें आक्षेप करते हुए कहा--“राम! राजा ययातिके स्वर्गसे गिरनेके समय जो प्रतर्दन आदि सज्जन पुरुष यज्ञमें एकत्र हुए थे, क्या वे क्षत्रिय नहीं थे? तुम्हारी प्रतिज्ञा झूठी है। तुम व्यर्थ ही जनताकी सभामें डींग हाँका करते हो कि मैंने क्षत्रियोंका अन्त कर दिया। मैं तो समझता हूँ कि तुमने क्षत्रिय वीरोंके भयसे ही पर्वतकी शरण ली है। इस समय पृथ्वीपर सब ओर पुनः सैकड़ों क्षत्रिय भर गये हैं!

parāvasur mahārāja kṣiptvā ha jana-saṁsadi | ye te yayāti-patane yajñe santaḥ samāgatāḥ ||

परावसुर्महाराज क्षिप्त्वा जनसंसदि। ये ते ययातिपतने यज्ञे सन्तः समागताः— “राम! प्रतर्दनप्रभृतयो नूनं क्षत्रिया एव ते। मिथ्याप्रतिज्ञो राम त्वं व्यर्थं कत्थसे जनसंसदि— ‘क्षत्रियान् नाशितवान् अहम्’ इति। क्षत्रियवीरभयादेव पर्वताश्रयं गतवान्। अद्यापि पृथिव्यां सर्वतोऽपि शतानि क्षत्रियाणां पुनरुत्थितानि।”

परावसुःParāvasu (name)
परावसुः:
Karta
TypeNoun
Rootपरावसु (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
महाराजO great king
महाराज:
TypeNoun
Rootमहाराज (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
क्षिप्त्वाhaving thrown / having cast
क्षिप्त्वा:
TypeVerb
Rootक्षिप् (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
जनसंसदिin the public assembly
जनसंसदि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootजनसंसद् (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Locative, Singular
येwho (those who)
ये:
Karta
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
तेthose
ते:
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
ययातिपतनेat the fall of Yayāti
ययातिपतने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootययातिपतन (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
यज्ञेin the sacrifice
यज्ञे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
सन्तःgood / virtuous (men)
सन्तः:
TypeAdjective
Rootसत् (प्रातिपदिक; present participle of अस्)
FormMasculine, Nominative, Plural
समागताःassembled / gathered
समागताः:
TypeVerb
Rootसम्-आ-गम् (धातु)
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Plural

वासुदेव उवाच

V
Vāsudeva (speaker)
P
Parāvasu
R
Rāma (Paraśurāma)
K
King Yayāti
P
Pratardana
H
Heaven (svarga)
P
Public assembly (jana-saṁsad)
S
Sacrifice (yajña)
M
Mountains (parvata)
E
Earth (pṛthivī)
K
Kṣatriyas