Shloka 53

Bhīṣma’s Śara-śayyā Stuti to Vāsudeva and Yogic Preparation for Dehotsarga

Body-Relinquishment

Devanagari script

यं च व्यक्तस्थमव्यक्त विचिन्वन्ति महर्षय: । क्षेत्रे क्षेत्रज्ममासीनं तस्मै क्षेत्रात्मने नम:,जो स्थूल जगतमें अव्यक्त रूपसे विराजमान है, बड़े-बड़े महर्षि जिसके तत्त्वका अनुसंधान करते रहते हैं, जो सम्पूर्ण क्षेत्रोमें क्षेत्रञ्के रूपमें बैठा हुआ है, उस क्षेत्ररूपी परमात्माको प्रणाम है

Transliteration

yaṃ ca vyaktastham avyaktam vicinvanti maharṣayaḥ | kṣetre kṣetrajñam āsīnaṃ tasmai kṣetrātmane namaḥ ||

Translation

यं च व्यक्तस्थमव्यक्तं विचिन्वन्ति महर्षयः । क्षेत्रे क्षेत्रज्ञमासीनं तस्मै क्षेत्रात्मने नमः ॥

Word by Word

यम्whom

चand

व्यक्तस्थम्situated in the manifest (state)

अव्यक्तम्unmanifest

विचिन्वन्तिthey investigate, seek out

महर्षयःgreat sages

क्षेत्रेin the field (body/realm)

क्षेत्रज्ञम्the knower of the field

आसीनम्seated, abiding

तस्मैto him

क्षेत्रात्मनेto the Self as the field (i.e., the supreme Self related to the field)

नमःsalutation

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhishma

Maharishis (great sages)

Kshetra (the field)

Kshetrajna (knower of the field)

Paramatman (implied Supreme Self)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes