Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

दानपात्रापात्र-निर्णयः / Determining Worthy Gifts, Recipients, and Permissible Food

प्रायश्षित्तकथा होषा भक्ष्याभक्ष्यविवर्जिता | कौतूहलानुप्रवणा हर्ष जनयतीव मे,भक्ष्य और अभक्ष्यसे रहित, उपवासस्वरूप प्रायश्चित्तकी यह चर्चा बड़ी उत्सुकता पैदा करनेवाली है। यह मेरे हृदयमें हर्ष-सा उत्पन्न कर रही है

Yudhiṣṭhira uvāca: Prāyaścittakathā hy eṣā bhakṣyābhakṣyavivarjitā | Kautūhalānupravāṇā harṣaṁ janayatīva me ||

प्रायश्चित्तकथा ह्येषा भक्ष्याभक्ष्यविवर्जिता । कौतूहलानुप्रवणा हर्षं जनयतीव मे ॥

प्रायश्चित्तकथाthe discourse about expiation
प्रायश्चित्तकथा:
Karta
TypeNoun
Rootप्रायश्चित्त-कथा
FormFeminine, Nominative, Singular
होषाthis
होषा:
Karta
TypePronoun
Rootएषा
FormFeminine, Nominative, Singular
भक्ष्याभक्ष्यविवर्जिताdevoid of (rules of) edible and inedible (foods)
भक्ष्याभक्ष्यविवर्जिता:
Karta
TypeAdjective
Rootभक्ष्य-अभक्ष्य-विवर्जित
FormFeminine, Nominative, Singular
कौतूहलानुप्रवणाinclined toward curiosity
कौतूहलानुप्रवणा:
Karta
TypeAdjective
Rootकौतूहल-अनुप्रवण
FormFeminine, Nominative, Singular
हर्षम्joy
हर्षम्:
Karma
TypeNoun
Rootहर्ष
FormMasculine, Accusative, Singular
जनयतिproduces, generates
जनयति:
TypeVerb
Rootजन् (जनयति)
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
इवas if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
मेof me / for me
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular

युधिषछ्िर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira

Educational Q&A

Yudhiṣṭhira values expiation as an inner ethical process, not merely a ritual centered on dietary rules; true prāyaścitta should cultivate clarity, restraint, and moral renewal.

In the Śānti Parva dialogue, Yudhiṣṭhira responds to a discourse on prāyaścitta, expressing that a treatment of penance not preoccupied with food-permitted/forbidden distinctions fills him with curiosity and a hopeful joy.