Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

ब्राह्मणने कहा--नागराज! इसमें संदेह नहीं कि यह एक आश्चर्यजनक वृत्तान्त है। इसे सुनकर मुझे बड़ी प्रसन्नता हुई है। मेरे मनमें जो अभिलाषा थी, उसके अनुकूल वचन कहकर आपने मुझे रास्ता दिखा दिया ।। स्वस्ति ते5स्तु गमिष्यामि साधो भुजगसत्तम । स्मरणीयो<5स्मि भवता सम्प्रेषणनियोजनै:,भुजंग शिरोमणे! आपका कल्याण हो। अब मैं यहाँसे चला जाऊँगा, यदि आपको मुझे कहीं भेजना हो या किसी काममें नियुक्त करना हो तो ऐसे अवसरोंपर मेरा अवश्य स्मरण करना चाहिये

brāhmaṇa uvāca—nāgarāja! atra na saṁśayaḥ yad etad āścaryavṛttāntam. etac chrutvā mama mahān harṣaḥ jātaḥ. mama manasi yābhilāṣā āsīt tadanurūpaṁ vacanaṁ uktvā tvayā mārgaḥ pradarśitaḥ. svasti te 'stu, gamiṣyāmi sādho bhujagasattama. smaraṇīyo 'smi bhavatā sampreṣaṇaniyojanaiḥ. bhujaṅgaśiromaṇe! tava kalyāṇam. idānīm ahaṁ ito gamiṣyāmi; yadi māṁ kvacid preṣayituṁ vā kasmiṁścid kārye niyojayituṁ vā icchasi, tadā tādṛśeṣu avasareṣu mama smaraṇaṁ kartavyam.

ब्राह्मण उवाच । नागराज न सन्देहो ह्याश्चर्यमिदमुत्तमम् । श्रुत्वा चैतन्महाप्रीतिः समुत्पन्ना मम प्रभो ॥ यदभिलाषितं चित्ते तदन्वर्थं त्वयोदितम् । तेन मे दर्शितः पन्थाः स्वस्ति तेऽस्तु भुजङ्गम ॥ गमिष्यामि महाभाग साधो भुजगसत्तम । स्मरणीयोऽस्मि भवता सम्प्रेषणनियोजनैः ॥

स्वस्तिwell-being; auspiciousness
स्वस्ति:
TypeIndeclinable
Rootस्वस्ति
तेto you
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormDative, Singular
अस्तुmay it be
अस्तु:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
गमिष्यामिI shall go
गमिष्यामि:
TypeVerb
Rootगम्
FormFuture (Lृट्), 1st, Singular, Parasmaipada
साधोO good one
साधो:
TypeNoun
Rootसाधु
FormMasculine, Vocative, Singular
भुजगसत्तमO best of serpents
भुजगसत्तम:
TypeNoun
Rootभुजगसत्तम
FormMasculine, Vocative, Singular
स्मरणीयःto be remembered
स्मरणीयः:
TypeAdjective
Rootस्मरणीय
FormMasculine, Nominative, Singular
अस्मिI am
अस्मि:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent (लट्), 1st, Singular, Parasmaipada
भवताby you
भवता:
Karana
TypePronoun
Rootभवत्
FormMasculine, Instrumental, Singular
सम्प्रेषणनियोजनैःby sending and appointing (me)
सम्प्रेषणनियोजनैः:
Karana
TypeNoun
Rootसम्प्रेषणनियोजन
FormNeuter, Instrumental, Plural
भुजङ्गO serpent
भुजङ्ग:
TypeNoun
Rootभुजङ्ग
FormMasculine, Vocative, Singular
शिरोमणेO crest-jewel (best one)
शिरोमणे:
TypeNoun
Rootशिरोमणि
FormMasculine, Vocative, Singular

ब्राह्मण उवाच

ब्राह्मण (Brāhmaṇa)
नागराज (Nāgarāja)
भुजगसत्तम (best of serpents)
भुजंग-शिरोमणि (crest-jewel among serpents)

Educational Q&A

The verse models dharmic conduct in speech and relationship: gratitude for truthful guidance, offering blessings in return, and making oneself available for service without pride—an ethic of reciprocity, humility, and readiness to help.

A Brahmin addresses the Nāga-king after hearing a remarkable account. Pleased that his inner wish has been met and the path clarified, he blesses the Nāgarāja, takes leave, and asks to be remembered if the Nāga ever needs him for an errand or a duty.